Henry Y. Mañus
179 Basak-Iba, Lapu-Lapu City

USA na lang ka semana moabot na ang adlaw sa kasal nila ni Efren ug Marta. Apan inay kalipay ug kahinangop ang bation ni Efren ning nagsingabot niyang kaminyuon gihasol na hinuon siya sa tumang kabalaka ug kalibog. Nanghupaw siya. Unya mihangad siya sa langit. Hilom siyang nangaliyupo sa Labawng Makagagahom nga kahatagan na og kalinaw ang nagkaguliyang niyang hunahuna.

Sukad nga nakuha ni Efren ang dokumento gikan kang Marta nga naglakip usab sa hulagway sa amahan niini, kanunay na siyang hasulon sa dili masabot nga pagbati. Ug tungod sa maong kahasol inanay nga naguba ang iyang mga adlaw. Bisan ang kadagkuan sa kompaniya nga iyang gitrabahuan nakabantay usab sa kausaban ni Efren. Kanunay na siyang masayop sa iyang trabaho ug daw wala na siya sa hustong panghunahuna. Ug ning ulahing mga adlaw, gitambagan siya sa ilang manedyer nga mobakasyon lang una.

Sun.Star accepts donations for victims of Typhoon Ondoy

Mibakasyon si Efren. Human makapananghid kang Marta milarga dayon siya ngadto sa Davao nga maoy iyang yutang natawhan. Paghiabot niya sa Davao midiretso dayon siya sa balay sa iyang mga apuhan (ginikanan sa iyang inahan) nga maoy nagmatuto kaniya gikan pa sa iyang pagka batang masuso ug hangtod na sa iyang paglampos sa kurso pagka enhinyero.

Misugat kaniya sa iyang paghiabot ang iyang mga apuhan nga sila si Lolo Dalino ug Lola Tira.

“Dunay butang nga nakahasol nako didto sa Sugbo, Lo, ug maoy hinungdan nga mipauli ko dinhi,” matod ni Efren human sa mainiton ug luhaan nilang panaghimamatay.

“Unsa man kanang butanga, Undo?” sukna ni Lolo Dalino dayong kuot sa tinustos nga dahon sa tabako gikan sa bulsa sa gisul-ob niyang purol. Si Lola Tira mibalik sa kusina aron magluto sa paborito niyang utan-bisaya nga tinunoan.

“Di ba patay na man ang akong mga ginikanan, Lo?” pangutana ni Efren.

“Oo, patay na sila, Undo,” tubag ni Lolo Dalino nga mibuga sa aso sa iyang tinustos.

“Kon tinuod man nga patay na silang duha, Lo, nganong ang lubong ra man gayud ni Mama ang akong makita matag adto ko sa sementeryo?”

Nahilom si Lolo Dalino. Mitutok kini kang Efren. Unya mitawag kang Lola Tira. May gihunghong si Lolo niya kang Lola Tira. Nakita ni Efren nga miyango si Lola Tira nga miuyon.

“Bayenti utso anyos ka na, Undo Efren, busa panahon na nga masayod ka sa matuod,” ni Lolo Dalino samtang padayon kining misuyop sa aso sa gikuptang tinustos.

“Ang tinuod wala kami masayod kon patay o buhi pa ba ang imong amahan. Basta kalit lang siyang nilakaw ug wala na gyud mobalik bisan pa’s dihang namatay ang imong inahan. Bag-o ka pang nahimugso dihang namatay ang mama nimo. Nagdunggab siya sa iyang kaugalingon atubangan gyud sa imong amahan dihang nasayran niya nga dunay laing pamilya si papa mo didto sa Sugbo. Ug kay wala ka na may ginikanan, ang akong apelyido maoy among gigamit kanimo dihang gibunyagan ka.”

Wala makatingog si Efren human madungog ang gisulti sa iyang apuhan. Unya gikuot ni Efren ang iyang pitaka gikan sa likod nga bulsa sa iyang karsones. Gikuha niya gikan niini ang linukot nga papel ug gitunol ngadto kang Lolo Dalino.

“Birth certificate kini ni Marta nga akong pangasaw-unon didto sa Sugbo, Lo, ug mao kini ang nakapalibog pag-ayo nako.”

Gidawat sa apuhan ang papel ug gibasa.

“Parehas og ngalan sa imong amahan ang amahan ni Marta, Undo!” kusog ang tingog nga namulong si Lolo Dalino. “Yuna pa, may hulagway ka ba sa iyang amahan?”

Gitunol dayon ni Efren ang hulagway sa amahan ni Marta ngadto sa iyang apuhan.

“Siya ang amahan mo, Undo Efren!” tuaw ni Lolo Dalino dayong tunol sa hulagway ngadto kang Lola Tira. “Dili kamo si Marta mahimong magpakasal, Undo, kay managsuon kamo sa amahan!”

Daling mibarog si Efren. Ug milakang siya pahilayo sa iyang mga apuhan. Nagkahanap ang iyang panan-aw gumikan sa mga luha nga gipasagdan niyang moagay gikan sa iyang mga mata. (KATAPUSAN)