Legwan king Kapampangan
-A A +ABy Kragi Garcia
Kapisik
Saturday, July 14, 2012
“Aro! Katimyas na nitang dalaga, lawen ke pa sa nung ninu ya. Pikiling-kiling ne itang buntuk na, puntuk nang salikap maybug manabu ya. Inyang akilala ku ya, ing malagung Pisyang pala, a anak nang Indang Juana, bibingkang nasi’ng tinda na. Kaya ku pa sa’ ikutang nung bisa ya pin pautang, Sulung agyang gisanan mu ngan – ing lugud ku keka dakal!”
-- “Aro!”, Senayang Dalit
Kapampangan “Ika ing banglu ning sampaga kapad kung asangab;Ika ing pakibat king kutang karing sablang paninap.E tiktak tuling, e sari puti, kawangis ning munag - kule mu komanggi!Maranun pa, e pa tawli, maslag ya pa ing aldo; E mu ku sa pakaynipan, pota dimla ing sabo!E ka matuling, e ka maputi, banayad mung kule - legwan komanggi!Ing wakas pin lalapit ne, nung makanyan nanu? Pasayangnan ing penandit, tara nang mulandit!Bagya mu matuling, katamtaman puti, kule paninapan - balat mu manggi!”
-- “Komanggi”, Miguel Serrano,
2001
--oo0oo--
Ing dalerayan o panyukad king legwan pangsikluban ya. Ating agyang ninung manakit, metung mu ing asabi da – “Malagu yang tagana!”. Dapot makanyan man, karing balang lipi nu’mang dane ning yatu, atin lang pamiyaliyaliwa panglasa. Agyang karing aliwa malagu ya, mekad karing aliwa naman asneng kasura para karela.
Karin ya lulub ing kasebyang: “Atsu king lalawe ing legwan” o king amanung English: “Beauty is in the eye of the beholder”.
Anting pamagsane king pamangapampangan at pamanantabe karing talaturu’t magaral agpang king DepEd Order No.74, buri kung pisabyan tamu ngeni ing legwan karing Kabalen Kapampangan agpang
king pamagumasid ku karing Kapampangan king kekaban ning bye ku keti lalawigan. Magaral na’t mabibyasa, tsaman-tsaman ta pa!
Karing keraklang Kapampangan, ing malagu para karela ya pin ing nung asne kaputi balat ing babai. Itang awsan dang “singlagu ne ning biren” (agya mang kalabisan nung pakasuryan). Maimpis at mangalutu labi (singlutu ring bungang talang o makopa) at aliwa itang bala minum lang aslam.
Dapot king kasalungsungan dakal na lang makikilalang komanggi o morena (brown-skinned) lakwas na karing ligligang legwan karing aliwang bangsa. Alun-alun bagya’t malambut a bwak at singlambut bwak mais nung bwak ing pisasabyan. Makanyan man, ating babagayan, makayatsat man o kulut. Deng mata dapat katamtaman la mu dagul (e la kabural o singkit) at mapundat la (bedroom eyes). Deng kile, dapat kanu katamtaman la naman kapal (e la makapal at e maimpis); deng irap, dapat makapal la’t makapa-balikudkud.
Makanyan man, ating singkit o tsinitang asna kalagu at ating kabural a asna mu naman kalagu.
Ing arung – dapat asne katilus, mayakit ya balingus (bridge of nose) at mangalati la reng kambang (nostrils). Buri da reng Kapampangan ila pin detang arung a singtilus da reng kareng dayu, o kareng mistisa, e maragul nung e lakwas malagu nung malati ya dapot e ya sampad (flat).
Ing pisngi dapat matambuk ya’t maralikat; e makalbug o kulkul dapot asno kaburi naman karing ating biluy (dimples). Ditak la mu o lakwas mayap nung metung mang dalyawat o pekas alang makalsut! Ing kule na dapat malare-lare (itang libutad ning maputla at malutu) at laganas na ngang balat katawan. At ing lupa dapat mengari ya kanung pusu at e balingbaling (square). Pabilug ya dapot ing baba patilus yang bagya at lakwas malagu nung atin yang bangal (cleft chin)!
Ing asbuk dapat kanu malati ya at ding labi malutu la’t maimpis at pekaburi da la retang ating ditak a mababo mung pitna. Dapot ngening kasalungsungan – pibuburyan da na la ring mangakapal labi – detang bala meyasyad putakti!
Ing batal buri da ing mayayat ya mu at makaba-kaba, e naman itang bala tagak ya. Lakwas ya kanung
malagu nung atin yang gilit-gilit dapot maralikat (fine) yang akakit at apisan karing taliri at labi. Aru!
Deng alimpuyu (moles) subali karing biluy makaragdag lang legwan at timyas. Lakwas na reng makalele libutad arung at asbuk.
Makanyan man, alimpuyu da la kanu reti ding “mangasita” o “mangalantung”. Deng makatulid lalam mata o pitulwan lwa manayun la sana dapot atin lang iriya kareti. Agad ya kanung mayangu bye ing maging asawa ning babaing ating alimpuyung anti reti.
Deng bulbulin o “balbun” a babai dakal a makiburi at para karing kabalen, makawili la kanu reting
apis-apisan. Lalu na reng byas da gamat at lakwas na deng tundun a bulbulin. Makanyan man, deng aliwa naman lakwas da lang pibuburyan ding e bulbulin uling maralikat la reti king salat.
Ding balingkinitan (slim) katawan at mangakaba byas pibuburyan la naman bista’t ating makaburi
naman karing malati mu’t mangakuyad byas o pungguk.
Makanyan man, deng payat a papalwan pibuburyan da la ngan ding keraklan – at aliwa ring
butad (big bellied).
Ing lakad ning babai, maragul yang bage karing lalawe. Patse bina yang kekembut o kekending –
isip da malantung la. Inya dapat itang bagya mu! Deng piki (mipupukpukan intud) ating makaburi dapot karing sakang o malwalas lalambale - ala ata!
Ing tikdo – dapat makabural la salu, e itang pigagawan nung e tune lang mapuklu (pigeon-chested) at ding makatiro buldit bina da lang pangaburalang mata ring lalaki. Sige abe, lapo-lapo ne ing pitak
ku. Ipisik ta ne pamu, ne. Ken namang tutuking Kapisik!
--oo0oo--
Malyari kang magparalang sulat munikala o sisti o mangutang dikil king KAPISIK king aldo iti o karing milabas na. Parala mu kabud o iyaus king kek’ong talasuyung talasulat king text o cp: 0919-6940-224 o king email: garciakragi@yahoo.com o king facebook: http://www.facebook.com/i.krag.
Published in the Sun.Star Pampanga newspaper on July 14, 2012.
Opinion
Forum rules: Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent and respectful. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!
