|
Friday, September 30, 2005
Obenieta: Panghupaw padulong sa pagkabanhaw
By Myke U. Obenieta
Pungko Pungko
Wala’y madugta kon milagrohan sa gahum sa pagmugna. Binuligan sa pagtuo, wala’y dili mahimo. Ang tanan mahitabo, bisan ang pagpabanhaw sa patay.
Nan, kon atong hisgutan ang nagkaawup nga kulturang Bisdak, dakong milagro gyud ang gikinahanglan niining panahon sa globalisasyon diin makabuta ang kahayag sa Kasadpan nga gipakatap gikan sa Hollywood.
Sa niaging semana didto sa dakbayan sa Calbayog, Samar---atul sa akong pangalagad isip usa sa mga tigpanday sa pulong sa gipahigayon nga 2nd Lamiraw Creative Writing Workshop---akong nasuta nga wala’y kalainan sa pagpangapkap sa usa ka buta ang mga paningkamot sa mga batan-ong magsusulat nga buot makakab-ot og katin-awan samtang nangitngitan ang ilang pagsuwat sa pinulongang Waray. Kon ilang duslitan ang lumad nga dila pinaagi sa pagtagik ug mga balak ug sugilanon, duna ba kaha’y mosanag nga kaugmaon?
“Buhion ta an aton kultura. Balikan ta an pagsuwat sa Waray!” Mao kini ang hagit dili lang ngadto sa mga nahiapil sa Lamiraw Creative Writing Workshop.
Usa pud kini ka panawagan ngadto sa mga magsusulat---Sugboanon, Ilonggo, Ilokano, ug bisan kinsa kansang mga pinulongan gilhulga sa pagtuyhakaw sa gitawag sa Inenglis nga “imperial languages” (lakip na niini, kon atong paminawon ang mulo sa mga Bisdak, ang gitawag sa mga Tagalog nga “Pilipino”). Nunot niining kalambuan sa langyaw nga pinulongan ug panan-aw, gikataho nga labaw sa katunga sa mga pinulongan sa tibuok kalibutan ang inanay nga gipatay sa kalimot.
Dayag na lang nga ang kamatayon sa usa ka kultura---napatik sa natawhang pinulongan---nag-ugbok pud og kandilang itom alang sa usa ka linahi nga kasinatian ug lumadnong matang sa pagtan-aw sa kalibutan. Sanglit ang pagkapukan sa kaugalingong kultura nagsabyag og abog sa atong mata, kuyaw kon dili na nato makit-an ang atong gigikanan ug ang atong padulngan. Ug kon kini mahitabo, makaplagan pa ba kaha nato ang atong kaugalingon? Mailhan pa kaha nato kon kinsa gyud kita ug kon unsa’y atong luna sa kalibutanong panglimbasog alang sa kalinaw ug kalambuan?
Ginaingon nga ang magsusulat wala’y kalainan sa Ginoo samtang siya nagmugna og kalibutan diha sa wanang sa papel (o kaha sa puting kawanangan sa “computer monitor”). Nan, samtang padayon nga magmatinud-anon sa ilang inahang pinulongan ang mga magsusulat---Sugbuanon, Waray, Ilonggo, Ilokano, Pangasinense, ug uban pa---sama ra tingali nga atong gisubli ang gipamulong sa Ginoo ngadto sa patay nga buot niyang pabangonon ug palakton.
***
Sa laing bahin, usa ka kandila ang napawong taliwala sa kangiub sa panulat nga Bisdak atul sa pagtaliwan ni Pantaleon Auman, akong higala ug usa sa giila nakong nangamahan sa akong pagpahimugso og kahayag pinaagi sa pamalak.
Apan bisan pa man kon madugta ang iyang lawas, wala’y igong gahum ang kamatayon aron mopapas sa iyang mga pulong. Ug kini magpadayon samtang mahinumdoman ang iyang mga banghag ug bahakhak lakip sa iyang kahilom---nga mao’y iyang gipalanog isip mga sanglitanan kon unsaon pagmatinud-anon ingon man paghatag og kahulogan sa kinabuhi.
Nyor, karon nga imo nang naangkon ang kalinaw, padayon sa imong panaw!
(yomyko@yahoo.com)
(September 30, 2005 issue)
Write letter to the editor. Click here.
Join the Sun.Star message board. Click here. |
|
[return to top]
[home]
[network page]
|
LOCAL NEWS
BUSINESS
OPINION
SPORTS
LIFESTYLE
FEATURE
SUPERBALITA
WEEKEND
|
