Sunday, May 11, 2008 Santakrusan at Fiesta By Kragi B. Garcia Kapisik
Ding mayap at marok kareti
Indat bulan ning Mayu/ampang king Santa K'rus;
Laganas a baranggay/anting itik a mibulus.
Pangalwal na ning limbun/ding taung tipun-tipun;
Dakal kaniti masagwa/alakwan da ring Kastila!
Meyari na bisa ka pa!/Meyari na bisa ka pa!
Meyari na bisa ka pa!/Meyari na bisa ka pa!
Meyari na bisa ka pa!/Meyari na... bisa ka pa!
- Punsigwa at Aguman MakaMas, "Batalya", Sunis 1 at 4 kambe ning piyagnan
king Pamitalangdalit "Dalit Mawli", 2003
***
Mayu - bulan ding miyayaliwang fiesta at pamagmasusi king santakrusan. Dakal a legwan iti at kayapan dapot dakal mu naman ing sura at dayu king kayapan. Iti agpang karing miyayaliwang paglalawe ring balang metung kekatamu.
Nukarin o kaninu megmula ing pamag-fiesta at santakrusan? Iti menibat karing Kastila at agpang king pamanintun king slapung o krus a pipakwan kang Kristo.
Ding manimunang tawan ila pin di Reyna Elena (Helena) ning Antioquia at Constantino kambe da ri Obispo Macario, Mathusalem, Reyna Mora, Stella Matutina, Rosa Mistica, Reina de las flores, Reyna Condenada, pati na ring damas, sundalus o dose pares at sasangle batu a tawling dili king limbun.
Ating makasdan a kapalyrayan kari Reyna Elena at Constantino. Mebuktut ya palang dalaga ing reyna at bang asalikut na iti, kesa keng yugse ne king dayat malat ing kabuktut na - likwan na nya king kasukalan iti. Atagmwan de ing bingut ding alang anak a miyasawang ari't reyna at pepaglagywan deng Conostor. Inyang dinagul ya't migbaintau i Conostor pentun de iting ayasawa at i Reyna Elena ing apili da.
Minta ya Antioquia ing baintau bang akit neng arapan ing reyna at mipalsinta la king mumunang pamikit. Penimunwan nong Conostor ding ukbu nang Elena at mekilumpung angga inyang simbut do ring morus. Sugatan yang minuli ing baintau at e la mipaldan ding sugat na anggang mekarandam lang siwala king banwang sinabing - ing pangabinyag nang Conostor ing makapaldan kaya.
Tinalakad yang anting tegawan (ay, e tewagan, mali ya ita Diegu!) ing reyna at tambing yang mipaldan ing baintaung mipalagywan Constantino. King tula nang inampang na ing kasal king reyna a tambing namang tinangu. King malagwang salita mikasal la ring minanu?
Ing katutwan atupan da ring bayung miyasawa king bengi ning pulut-piga ra. Mi-indu la pala. Menangis lang bina reti at pasibayu ating siwala king banwang sinabi: "mipatawaran la mu nung pantunan de ing tutung Krus.
Sinugud la king Yerusalem deti king pamanimunu nang Constantino at simbut do ring morus. Kingsaup nang Obispo Macario, pintalan de ing udyung 500-banwa katwang Methusalem a kaybat na pamu ning dakal a parusa kanita ne tiru ing pikutkutan king krus. Karing atlung krus atagmwan da, ing tune krus mekilala ya inyang mekaulu yang masakit at mekapasublingmye babaing mete.
Nung sanang mandatila king antini ing pamipalage king santakrusan at e da gagawang anti ngeni a nung nu ing tune diwa niti ya ing mipupudya't mipagmasusyan. Ngeni kasi aliwang bina ing malilyaring santakrusan. Mengari na mung ligligan legwan at e na malyaring ituring para king Apung Ginu.
Sugal keni, lasingan keta, at maralas pate-pate la pa reng mag-fiesta.
Kareng magtau, neng kai pabanwang atsat dang pipapagalan bang la'ng makapagtau. Dakal manutang la rugu o manyangla lang gabun da. Ating paburen da lang magobra deng anak da agyang GRO king pinumang beer bang makapagtau la mu. Atin kung balung milyaring antita.
King kapupusan ning limbun o santakrusan ating "batalya" o terak panyambut ding ukbung Kastila kanita. Ngeni pagmasusyan iti anting parangal king pintakasi. Ing batalya megi neng andam-gawi da ring dane mawli manibat pa kanita angga na ngeni.
Panwalan dang deng matwang baintau o dalaga makapagkyaswa la kabud makipaglimbun la't tumerak king batalya. Sana mu pin deng mekainum na e no magkyabe pa kaniti. Ating neng kai kasi e ayasawa ing atutupan da nung e gulu.
Ing fiesta malyari yang maging aldo ning pamikit-ikit o pamitipun-tipun pasibayu ring mikama-kamaganak. Malyari mu namang panuyatan ne ning pamikakandayu't pamipate-pate ra.
***
Balita ibat kang BM Ric Yabut: Mika-kapagmasusuyan ta na king AMANUNG SISWAN magmula king tawling Byernis ning Agostu king kasalungsungang banwa at karing tutuki pa. Iti kapamilatan da ring misaup-saup a talasiwala tamu king Sanggunyang Panglalawigan, pamanimunu ning Kadwang Punlalawigan - Yeng Guiao at pamanayun ning Punlalawigan - Amung Gob Ed Panlilio.
Maragul isaup iti king Kapampangan kapamilatan ning pamiyangat ning kalinangan at amanu. Karing mipapalkarine king Kapampangan sana mika-sangkan na la bang ipagmaragul de iti at karing magmaragul na bang lakwas de pang ipagmaragul!
***
Nung bisa kang mambag kawatasan, kapusungan o nanu man, o nung atin kang munikala o sisti, malyari kang makipagtalamitan king talasulat king text o CP: 0919-6940-224 o parala king email: garciakragi@yahoo.com.
