Luczon: Mga angay Andaman ni Mayor Oca

KARON kay gideklara na nga mosunoray nga mayor sa dakbayan sa Cagayan de Oro si Oscar Moreno, ug sa umaabot nga Hunyo paga sugdan na niya ang iyahang una nga termino, daghan ang nanghinaut, labi na’s mga mibotar kaniya, nga iyang dad-on sa City Hall ang iyang gisaad nga “Hapsay” nga panggobyerno.

Apan ang pagbaton sa kahapsay dili dayon kana makuha sud sa mubo nga panahon labi na nga kadaghanan sa konseho dili niya kapartido. Butang nga gikinahanglan nga andaman ni Mayor-elect Moreno karon pa lang daan, gumikan kay posible nga’s “pamolitika” na sab siya malangan sa pagpatuman sa iyang mga gipanaad sa katawhan.

‘Move on’ na mga pildiro

HANGTUD karong panahon, daghan pa gihapon nga mga supporter ni Mayor Vicente Emano ang wala nakadawat sa pagpapukan sa mayor sa bag-o lang nahitabo nga eleksyon.

Matud pa ni Emano, "the people had spoken." Kini nagpasabot nga nadawat na niya ang iyang kapildihan. Tiaw mo ba sad ang 17 mil ka boto ang labaw ni Oscar Moreno.

Todino: Karneng ilaga

BAG-O lang napuhag sa gobiyerno sa China ang usa ka dakong sindikato nga nagbaligya og karne sa ilaga ug gipatuo kini nga karne sa karnero. Dili kini maoy unang higayon nga nalambigit ang China sa scandal kabahin sa pagkaon.

Sa milabay’ng tuig, gibatikos sab ang China tungod sa ilang pagsagol og melamine diha sa gatas ug maoy hinungdan sa daghan kamatayon sa mga bata sa ilang nasod.

Prensa: Kinsa, unsa, kanus-a, asa, ngano?

SUBAY sa pagsaulog sa ika-20 nga anibersaryo’s World Press Freedom Day nga gideklara’s United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (Unesco), mao kini ang pipila ka mga pamalandong sa mga butang nga may kabahin sa media o prensa, dinhi’s atong nasud labi na sa atong lokal nga katilingban:

1. Sama’s pilosopiya, lapad kini og aspetong pagtulon-an nga dili limitado’s mga tulongha-an. Lahi-lahi’g prinsipyo, dunay deperensya’s paglantaw kung unsaon pag padayag sa mga balita og istorya.

Todino: Isyu sa kriminalidad

USA sa labing dakong isyu nga mitunaw atul sa gipasiugdahang forum sa Xavier University Research and Social Outreach sa miaging semana alang sa mga kandidato pagka-kongresista sa duha ka mga distrito sa siyudad mao kining peace and order.

Gibatikos pag-ayo ni Kongresista Rufus Rodriguez ang iyang kaatbang nga si konsehal Ian Nacaya ug si Mayor Vicente Emano tungod niining padayong pagsaka sa kriminalidad sa siyudad.

Luczon: Gi abusar

WALA ko midako’s dakbayan sa Cagayan de Oro, gani, wala pa kaabot og lima ka tuig kung sumahon ang akong pagpangitag kapalaran niining lungsod nga gihinganlang Dakbayan sa Mabulawanong Pakighigalaay (City of Golden Friendship), ug bisag ako mo uyon niini base’s akong mga namatikdan sa mga lumad ug molupyo dinhi.

Todino: Ambush

DILI na angay paminawon kining New People’s Army kay bisan unsa pa ilang katarungan labag gyud sa balaod ang ilang gihimo. Kon sa Bibliya pa ni, nag-ingon ang kasulatan nga ang yawa maoy amahan sa bakak, busa tanang isulti sa yawa dili angay tuohan, mao sab ning komunistang mga rebeldi, dili angay nato saligan.

Human nila giharangan unya gipaarakan ang convoy ni Gingoog Mayor Ruthie de Lara Guingona niadtong Sabado sa barangay Capitulangan, molimod pa gyud sila nga dili pagpamanhig ang ilang gihimo. Nipasangil hinuon ang NPA nga unang mipabuto ang grupo sa mayor.

Luczon: Wa’ay aso nga makumkom

MIGAWAS ra gayud ang ngalan nila kagawad Adrian Barba ug mayor Vicente Emano sa usa ka affidavit nga gipatik sa usa’s mga mantalaan dinhi’s syudad nga may kabahin sa alegasyong pagpanuhol ug kapin kon kulang P10 milyones aron lang ang usa ka kumpanya maka abang (arkila) sa ikaduhang andana’s merkado’s Carmen niadtong 2011, nga karon maoy gitukoran sa Unitop.

Emata: Ihunong and pinalitay sa balota

PANAHON sa piliay karong Mayo ug mao ang panahon usab nga ihunong nato ang pinalitay sa balota. Suwayan nato mga igsoon ang pag undang pagbaligya sa atong mga botos. Gihangyo ko ang tanan kandidato nga dili sila mamalit sa balota. Ako usab hangyoon ang tanan mga botantes nga dili nila ibaligya ang ilang katungod sa pag botar. Dlili kni matarung ug puede kita niini nga malanggong sa bilangoan. Kaso criminal kini nga atong likayan sa panahon sa piliay. Hibalo ako nga mahimo nato kini.

Todino: Kultura sa pangurakot diha sa Customs

ARON mosaka ang collection unya maundang kining pangurakot mas maayo wagtangon ang Bureau of Customs. Gisugyot kini ni Customs commissioner Rozzano Rufino Biazon. Apan dali sab nga gipatin-aw sa Malacanang nga wala pay hingpit nga direksiyon sa maong plano.

Buot sa Malacanang nga mawala nga kining nakagamot nga kultura sa pangurakot diha sa custom. Misugyot si Biazon nga ipadumala nalang ang Bureau of Customs og usa ka professional institution gikan sa pribadong sector unya hatagan og dagkong sweldo ang mga kawani aron dili matintal sa mga panguwarta.

Luczon: Paminaw, Paglantaw

USA ka ngil-ad nga hulagway sa politika diri’s atong nasud mao ang linghod nga buot sa atong ubang mga politiko nga gustong magpapili. Imbes nga lig-ong plataporma ug programa ang ihanyag sa katawhan, pagpangdaot ug “showbiz” nga mga hisgutanan na man hinuon ang gapadak-on aron lang mailhan ug mahinumduman.

Tingali mao na kini ang atong nadak-ang kultura sa politika apan dili unta gayud kini angay nga ikalipay. Ang panahon sa pag pangampanya nahimo naman hinuon og higayon aron daoton ang ka kontra partido. Tinuod man o dili ang mga isyu ug kontrobersiya nga gapalibot kanila, isip mga botante importante nga makita ug madungog nato ang ilang plano sa pagdumala kung sila ang modaog.

Gierra, pastilan ayaw intawon

PAGDEKLARAR sa North Korea nga makig guerra siya batok sa South Korea ug iya nga paluparan sa mga missiles ang Estados Unidos sa Amerika, nanlimbawot ang akong mga balhibo labi na ang sa akong tingkoy.

Gikuyawan ako tungod kay kon may guerra mahitabo, moderno kini nga kombati ug ang ginamit nga mga armas de puego mga moderno usab. Ang mahitabo minilyon nga mga tawo ang mahitumpawak sa dautan nga kapalaran.

Luczon: Sagradong boto

SULOD sa kapin lima ka semana subling manapok kita sa mga pampublikong tulonghaan nga temporaryong gihimo isip presinto aron lang makabotar sa umaabot nga piniliay karong Mayo 13. Hinaut nga ang atong pagbotar dili tungod dunay gadikta o di ba kaha utang kabubut-on sa usa ka politiko apan hinaut mo botar kita gumikan kay katungod nato kini ug nakaabot na kita sa paghukom kung kinsa ang angay nga ibotar.

Ang imong boto imoha kana ug dapat walay manag-iya o bisan mangangkon man lang ana, ug tagai’g igo nga panahon ang imong kaugalingon nga sayron ang mga midagan nga mga politiko kung angay ba gayud sila ibutang sa puwesto ug andam ba kaha nila isakripisyo ang ilang kaugalingong kalipay alang sa pag serbisyo publiko.

Todino: Pasiatab sa DFA

GIKONSIDERAR sa gobiyerno nga modernong bayani kining mga Overseas Filipino Workers (OFW). Walay lalis niana kay dako uyamot ang ilang natampo sa ekonomiya pinaagi sa minilyon nga dolyares nga remittance matag tuig.

Apan, kumusta ang serbisyo nga gihatag sa gobiyerno ngadto sa mga OFW. Nahatagan ba og igong pagtagad ang ilang panginahanglan.

'Sawa' gibuhi sa kapolisan

SA ATONG pagdalikyat sa Police Station 6 (PS6) sa Puerto ning dakbayan maoy nakatawag sa akong atensyon ang usa ka sawa (python) nga nahimutang sa usa ka hawla nga gigama sa kahoy ug screen.

Ang maong hawla dunay duha ka andana ug naa sa ibabaw nga bahin ang nagluko nga sawa ug sa ubos nga andana adunay tubig alang imnan ingon man kaliguan sa maong sawa.

Todino: Pamalandog sa Semana Santa

UNSANG klase nga penetensiya ang imong nahunahunaan karong Semana Santa? Kinahanglan ba gyud nga mohimo ta pagpasakit sa atong kaugalingon duyog sa pagpakamatay ni Hesu-Kristo aron pag-ambit sa Iyang sakripisyo sa kalibutan?

Unsa ba ang tinuod nga sakripisyo nga gipangayo sa Ginoo aron mahugasan atong sala? Tinuod ba nga mahimuot ang Ginoo kon ang tawo magpalansang sa krus o magpalatigo sa kaugalingon?

Besere: Unsa ka luwas sulod sa mall?

NAUKAY ang katawhan human nigawas ang balita kabahin niining pagpangsignit og bata sulod sa usa ka mall ning dakbayan sa Cagayan de Oro niadtong niaging semana.

Mikurog intawon sa kahadlok ang usa ka amahan dihang nawala sa iyang panan-aw ang iyang 4 anyos nga batang babaye samtang nahulat sila sa ilang paryente sulod sa mall.

Luczon: Desilya

Taga ‘City Engineer’s Office’ nang lektyur? (Hag-as ba sab!)

Ning semanaha lang, usa ka “promo dicer” o ga trabaho sa usa ka tindahan sa mga kahimanan (hardware), ang mibahandi nga duna daw usa ka kostumer nga nagpaila nga taga “City Engineer’s Office,” ang alegasyong nangasaba kaniya atbang sa iyang mga kauban sud sa tindahan.

Todino: Local Viagra

SA miaging semana gikagubtan na usab ang karneng pawikan didto sa Pasil sa Cebu. Kaniadto kining Pasil naila isip merkado sa preskong mga isda.

Itumod sa mga mangingisda ang ilang kuha diha sa pantalan sa Pasil.

Luczon: Kulba nga damgo

NING baguhay lang midamgo ko og usa ka panghitabo nga kulba ra kaayo kung mahitabo kinis tinuod nga kinabuhi. Duna kiniy kalambigitan sa umaabot nga eleksyon ug daw wala ko nahimutang sa dihang pagmata nako gikan niining damgoha.

Sa akong damgo, panahon na daw sa inihapay kung asa tagsa-tagsang giihap ang mga balota. Kabalo na kita nga ipaagi ang piniliay karong Mayo sa mga Precinct Count Optical Scanners (PCOS) susama atong eleksyon niadtong 2010. Apan sa akong damgo, de mano pa ang piniliay ug gani ang pag sumas mga botasyon giagi og sulat sa Manila Paper.

Luczon: Wa’ nagsaba’ ang Sabah

USA ka adlaw, natingala na lang kita og kalit nga subling nabuhi ang hisgutanan kung kinsa ang dunay labihang katungod sa kapin 73,631 kwadrado kilometrong kalapad niining bahin sa North Borneo, nga natungaan sa Malaysia, Indonesia, ug Pilipinas.

Butang nga makapangutana kita, nganong kung kanus-a nasugdan na og plastar sa Framework Agreement tali gobyerno sa Pilipinas ug Moro Islamic Liberation Front, ug kung kanus-a gasugod na ang pangampanya alang sa umaabot nga piniliay karon Mayo, diha pa gayud mibusikad balik kini nga isyu.

Todino: Mga pari paminyoon na

DUNAY tulo ka mga reperensiya sa Bibliya nga nagtumbok nga minyo si Pedro, usa sa mga apostoles ni Hesu Kristo nga maoy gituohan sa simbahang Romano Katoliko nga unang Santo Papa.

Ang Mateo 8:14 nag-ingon “Ug sa misulod si Jesus sa balay ni Pedro, hingkit-an niya ang ugangang babaye niini, nga nagahigda nga gihilantan.” Dugang reperensiya makita sa Marcos 1:29-31 ug Lucas 4:38,39. Kon atong basahon ang Lucas 18:28-30 masabtan nato nga dili lang si Pedro nagbaton og asawa, lakip usab diay ang ubang mga disipulo.

Todino: Halad

USAHAY dili na gyud nato masagap ang importanting kasayuran kon manarbaho ta sa layo nga lugar bisan sa presensiya niining mga modernong kahimanan sa komunikasiyon.

Bag-o lang nako nasayran ang pagtaliwan sa akong duha ka mga higala nga pulos kanhi kauban sa trabaho.

Pro Bono

IMPORTANTI kaayo ning umaabot nga eleksiyon. Ug angay lang pangandaman sa Comelec ang hapsay nga pagpahigayon niini.

Ang ulahing report nagpadayag nga gamiton sa Comelec ang tanang 81,000 ka mga precinct count optical scan machines karong Mayo 13 nga piniliay. Gipaniguro ni Comelec chairman Sito Brillantes nga ipakatap sab nila ang mga 77,000 reserve unit sa matag polling precinct.

Todino: Vote buying

HANGTOD karon wa pay mas epektibong solusiyon ang gobiyerno pagputol aning vote-buying. Sa miaging eleksiyon sa 2010, basi sa mga reports, natala ang grabeng pagpamalit og boto. Gikan sa P300 ngadto sa P1,000 ang presyo matag botanti. Unya bag-o na ang paagi, paliton ang tibuok pamilya ug kon mahimo ang tibuok barangay aron pagseguro sa boto sa kandidato.

Unsa may kasegurohan nato nga maundang o ba kaha kaminusan na kining vote-buying karong umaabot eleksiyon?

Todiño: Kadaogan sa mga katabang sa panimay

NGANONG karon pa man gipirmahan ni Presidenti Noynoy Aquino ang Kasambahay Bill kon Republic Act 10361 nga nag-umol og polisiya alang sa proteksiyon ug kaayohan sa mga domestic workers kining mga trabahanti sa panimay kon maid o boy.

Basi sa report, dunay 2.9 milyones ka mga katabang o binulanan karon sa tibuok nasod.

Todino: Check point

GIPATUMAN na ang election gun ban ug pagpahigayon og check point sa bisan asang bahin sa nasod. Dunay mga polis ang wala motamod sa insaktong pagpahigayon sa check point, basi sa pasiunang mga report. Dali sab kini nga gikorehian sa kadagkoan sa PNP.

Kon susihon nato pag-ayo, dali ra maipsotan ang check point tungod kay limitado ang pagsusi sa kapolisan. Dili sila makahimo pagkapkap sa mga pasahero diha sa sakyanan. Igo lang sila mangutana ug pagtan-aw niini. Dili sab pwede pakanaogon ang mga pasahero sa sakyanan, pribado man o pangpubliko.

Emata: Kombati sa Senado

NAGKAGULIYANG ang Senado karon. Kombati kanunay. Mga senadores nag bayloay sa mga sakit ug mahait nga mga pulong. Mga illegal nga buhat migula ug mipaibabaw. Murag mga bata sila nga naglalis ug nag estoki.

Todiño: Si Ursal ug si Emano

UNSAY kalainan nila ni Provincial Board member Geodeguil G. Ursal sa Misamis Oriental ug ni Mayor Vicente Emano sa Cagayan de Oro City? Si Ursal nadakpan atol sa buy-bust operation sa PDEA tungod sa paghupot og ginadiling drugas samtang si Emano gawasnon pa hangtod ning pagsulat gikan sa giingong pagsuspenso kaniya sa katungdanan.

Todino: Kampaniya batok sa paggamit og armas

MAKASEGURO kaha ta nga kon mapasar na kining mga balaod pagkontrolar sa paggamit sa armas maundang o kaminusan na usab kining insidenti sa pagpamusil?