Super Special: Gidili una ang pagpamutol sa Lubi | SunStar

Super Special: Gidili una ang pagpamutol sa Lubi

Time to read
3 minutes
Read so far

Super Special: Gidili una ang pagpamutol sa Lubi

Sunday, March 19, 2017

Gibasa ni Aurora Paquibot, project development officer sa Philippine Coconut Authority (PCA) 7, ang gidaghanon sa naisyu nga permits sa ilang buhatan alang sa pagpamutol sa mga punoan sa lubi. Samtang, nagtan-aw si Lilibeth Triumfo, acting Coconut Production Regulatory Officer sa PCA 7.

SULOD sa tulo ka buwan, gidili sa Philippine Coconut Authority ang pagpamutol og mga punoan sa lubi sa tibuok nasod.

Si PCA Administrator Billy Andal niisyu og national mo­ratorium nga gisugdan og patuman niadtong Enero 3, 2017.

Duha ka mga opisyal sa PCA sa Central Visayas niingon nga maminosan ang produksyon ug supply sa coco lumber ug momahal usab ang presyo tungod sa moratorium.

Sila nipasabot nga tumong sa kamandoan nga mapa­nalipdan ang industriya sa lubi sa nasod.

Way apil sa moratorium ang Basilan ug siyudad sa Isabela tungod kay ang duha ka mga lugar apektado sa pag-atake sa mga peste sa lubi sama sa bakukang ug kina­hanglan nang pamutlon ang mga punoan.

Mga rason

Si Aurora Paquibot, pro­ject development officer sa PCA 7, nipasabot nga gipatuman ang moratorium aron mahapsay ug mapaspasan ang paagi sa pag-isyu og permit, ma-review ang monitoring ug control system sa pag-isyu sa mga permit ug mausa ang implementing rules and regulations sa duha ka mga balaod, Republic Act 8048 kun Coconut Preservation Act of 1995 nga giamendar sa Republic Act 10593.

Tumong niini, matod niya, nga maprotektahan ang industriya sa lubi sa nasod gumikan kay nagkataas ang demand niini ug nagsige usab ang pagpamutol sa punoan sa lubi apan, minos lang ang gihulip og tanom.

Si Paquibot niingon nga kondili ipatuman ang moratorium mamelig­ro ang industriya labi na daghan ang nangabali nga mga punoan sa lubi dihang gikusokuso sa mga bagyo ang nasod sa nanglabayng katuigan labi na atol sa bagyong Yolanda niadtong 2013.

“So, down gyud kaayo ang production, dili na sufficient, tapos naa pay smuggling. So, dili na sufficient ang production ug requirement sa atong coconut,” pahayag ni Paquibot sa Superbalita Cebu.

Epekto

Pipila ka mga tag-iya og tindahan nga namaligya og mga coco lumber sa Sugbo, nipadayag nga makaapekto ang kamandoan sa ilang industriya labi na duna gihapoy maggamit og lumber sa pagtukod og estruktura.

Si Agustin Denieda, tag-iya sa Alden Construction Supply Inc. sa Barangay Quiot, siyudad sa Sugbo, namahayag nga momahal ang mga coco lumber gumikan sa moratorium.

Apan di kini makahatag og dako nga impact sa ilang negosyo, matod niya, tungod kay dunay tighatod og mga coco lumber sa Sugbo nga gikan sa Mindanao ug Leyte.

“Og naay mangita nga kustomer, di mi kabaligya. Mohinay ang atong halin kay wa tay gikan sa stock sa lubi,” dugang ni Deñieda.

Siya nidugang nga katapusan siya gihatdan og coco lumber niadtong Disyembre 2016 diin matag board feet nagkantidad og P16.

Suma pa niini nga dili kini ang unang higayon nga miisyu og moratorium ang PSA.

Coco lumber

Si Baby Pasaol, tag-iya og tindahan sa construction sa lungsod sa Borbon, amihanang Sugbo, namulong nga kon way mapalit nga coco lumber sa Sugbo, dunay manuroy og mga lumber sa ilang lungsod o sa mga pantalan sa Sugbo nga gikan sa Mindanao.

“Mangita gyud ang negosyante og paagi nga mabuhi iyang negosyo,” dugang niya.

Siya nipaambit nga kasagaran sa coco lumber gamiton isip dampa sa balay ug ubang estruktura.

Ang matag 1X2X6 kun 2 pulgadas ang gibag-on by 3 ka pulgadas ang gilapdon ug 6 ka tiil ang gitas-on kay gibaligya sa P20 matag usa.

Samtang tag P25 ang walo ka tiil nga gitas-on.

Si Pasaol nidugang ang ubang tawo mamalit og coco lumber gumikan kay barato kon itandi sa ubang mga klase sa kahoy.

Si Lilibeth Triumfo, acting Coconut Production Regulatory Officer sa PCA 7, nagkanayon nga mag-agad sa PCA board kon lugwayan o tapuson sa dili pa ang gitakda nga tagal, ang moratorium.

Permits

Kadtong nahatagan na og clearance sa Department of Agriculture ug Department of Agrarian Reform alang sa land conversion, ang mga nag­hupot og permits to cut sukad Disyembre 29, 2016 ug mga punoan sa lubi nga maghatag og risgo sa kinabuhi ug maapektuhan sa pagpatuman sa mga proyekto sa gobiyerno, ang mga punoan sa lubi nga gitugot nga maputol.

Sa pagkutlo ning balita, si Triumfo nibutyag nga sa wala pa maluwat ang moratorium, nakaisyu na ang PCA 7 og 18 ka mga permit to cut alang sa pagputol og 176 ka mga punoan sa lubi.

Kini naglakip sa 14 ka permits alang sa pagputol sa 107 ka coconut trees sa lalawigan sa Bohol, ug 4 ka permits a­lang sa 69 ka mga punoan sa Negros Oriental.

Samtang, dunay walo ka aplikasyon sa paglukat og permit alang sa pagputol sa 81 ka mga coconut tree: lima ka permits alang sa 21 ka mga punoan sa Bohol, ug tulo ka permits alang sa 60 ka mga punoan sa Negros Oriental.

Matod ni Triumfo ang mga naisyuhan og permit to cut nga wala pa mapatuman ang moratorium gihatagan og lima ka adlaw sa pagputol sa mga punoan sa lubi gikan sa adlaw nga kini naisyu.

Application fees

Matag aplikante kinahanglan mobayad og application fee nga nagkantidad og P100.

Ubos sa RA 10593 nga nahimong balaod niadtong 2013 ug nag-amendar sa RA 8048, ang P100 bahinon sa tulo: P40 alang sa PCA, P40 sa hingtungdan nga local government unit ug P20 pabor sa barangay diin nahimutang ang mga punoan sa kahoy nga pamutlon/gipamutol.

Ang filing/processing fee kay:
P100- 1 ngadto sa 50 ka mga punoan
P250- 51 ngadto sa 100 ka mga punoan
P500- 101 ngadto sa 500 ka mga punoan
P1,000- 501 og sobra

Pilay ipuli og tanom?

Matag punoan sa lubi nga putlon, hulipan og lima ka semilya ang itanom. Kon dili kini mabuhat, ang naisyuhan og permit mobayad og P50 nga replacement fee alang sa matag lima ka seedlings nga mapalit sa PCA 7. /

Silot, Multa sa Makalapas

Mabilanggo og 2 ngadto sa 6 ka tuig, multahan og P100,000 ngadto sa P500,000 o ang duha ka silot, mag-agad sa hukom sa korte

Kon ang nakalapas kay korporasyon, ang opisyal nga nagsugo o nitugot nga mahimo ang kalapasan ang silotan sa sama nga penalty.

Kon ang nakalapas kay naa sa serbisyo sa gobiyerno, kini tangtangon sa katungdanan.

Kon makaplagan sa PCA nga way gihimo nga pagpananom hulip sa gipamutol nga mga punoan, ang barangay kapitan nga niisyu sa certification, kon makonbikto, silotan usab og pagkabilanggo nga 3 ngadto sa 7 ka tuig ug multahan og P100,000 ngadto sa P1 milyon.

Dugang silot, ang hingtungdan nga barangay kapitan kay did-an na nga makahupot og katungdanan sa gobiyerno.

Gipatik sa mantalaang Superbalita Cebu Marso 20, 2017.

Latest issues of SunStar Superbalita-Cebu also available on your mobile phones, laptops, and tablets. Subscribe to our digital editions at epaper.sunstar.com.ph and get a free seven-day trial.

View Comments