Durano: Ulipon

ANG kahimtang sa kina­buhi sa mga informal settlers dinhi sa Metro Cebu nga gipunayan na lang sa paghulga og demolisyon ang nagpakita sa sitwasyon sa pagka-ulipon sa kinabag-ang hut-ong sa atong kaliwatan.

Kini ang bunga sa pila ka henerasyon nga paglalin sa mga wala’y yutang mga sa-up paingon sa mga urban centers tungod sa palpak nga agrarian reform program sa kagamhanan.

Hinungdan nga sa pag­pangita’g kahigayunan alang sa pag-asenso ug tingusbawan, daghan sa mga kabus nga mga mag-uuma ang misugal sa pagpuyo sa mga dakbayan susama sa ato dinhi sa Sugbo nga wala gayu’y kuwarta nga ilang gibawon alang sa ilang pagpanimpalad.

Bahala’g magpuyo daplin sa mga sapa o baybayon, ilawom sa taytayan o sulod sa mga sam-ang basta kay aduna lama’y kahigdaan ug kapahulayan. Kay bisan og malisud ang ilang pagpuyo apan mas arang-arang na lamang kini sa kagutom nga ilang natagamtaman sa pagtikad sa yuta nga dili ila.

Apan ang estorya sa ilang pag-antos ug kalisdanan ang layo pa sa kasulbaran kay kon didto sa ka-probinsyahan sila ang biktima sa panaug-daug sa mga mapahimuslanong mga hacienderos o mga landlord.

Dinhi sa patag, ang kutay sa pagka-ulipon ang pabilin gihapong gikuptan sa mga negusyanteng wala’y ugam kinsa wala’y puas nga mipuga sa ilang mga singot ug hinago-an sa barato kayo nga suweldo. Ubos sa lansis nga sila sige la’g ka-alkanse apan sige diay nga nagpaburot sa ganansya.

Unya bisan pa man sa ato kintahay nga pagka demokrasya, ang mga ulipon ang giseguro gyung gihugtan sa paga-id sa mga wala’y uwaw nga mga pulitiko. Kay mao ra man kini ang ilang dumdumon matag eleksyon inubanan sa mga pasalig nga wala gayu’y katumanan.

Ang nakalu-od kay pwerte ra ba gyud nga modiskarte nga sila ang andam nga molaban og padigo-padunot nga makigbisog alang sa pagdepensa sa mga demolisunon pero sila da mismo ang nagtuyo nga magpabilin kining maong kahimtang sa panimuyo sa mga ulipon. Kay kon sige silang nanginahanglan, mas sayon man silang pasayawon sa ilang mga palad.

Hinoon sa katapusan, ang yawe sa kalingkawasan ang anaa ra gihapon sa mga ulipon diin gikinahanglan lamang nilang ilhon ang tinud-anay nga motabang ug mohaw-as kanila gikan sa ilang kahimtang ug dili na magpa-ilad pa sa mga tawo nga hagbay dang misulod kanila sa bulsa sa hataas nga panahon.