Obenieta: Pagtudlo unsaon

MANGABLI na sab ang mga tulunghaan sunod buwan, ug mosulod na pud ang mga magtutudlo sa laing tuig nga pagtuman sa ilang tahas alang sa ilang mga tinun-an. Magsugod na ang kausaban.

Ug kini ipahigayon pinaagi sa gitawag nga Mother Tongue-Based Multi-Lingual Education (MTB-MLE) nunot sa pag­buot sa Department of Education (DepEd). Kini kuno mao’y mopalambo sa pagbasa ug pagtudlo sa mga bata. Tumong ining mando mao ang paggamit sa inahang dila kun pinulongan sa panimalay aron tin-aw nga masabtan sa mga bata ang hilisgotan diha sa basahon nga gitamdan sa mga magtutudlo.

Sa ato pa, itudlo na ang Binisaya sa mga kabataan dinhi sa Kabisay-an samtang tilawan pod sa lain-laing dapit sa nasod ang mga pinulongan nga Tagalog, Kapampangan, Pangasinense, Iloko, Bikol, Hiligaynon, Waray, Tausug, Maguindanaoan, Maranao ug Chabacano. Lakip sa mga naandang pagtulon-an sa Filipino ug English, gamiton ang inato nga pagpadayag aron ipatin-aw ang buot ipasabot sugod sa kindergarten hangtod sa ikatulong ang-ang sa elementarya. Bitaw, dalaygon gyod kining laraw sa DepEd aron matagad ug mapauswag pod ang mga rehiyonal nga pinulongan nga hagbay rang gipasagdan samtang gipatigbabaw sa kagamhanan ang Tinagalog ug Inenglis.

Nan, karon nga ipahamtang na ang MTB-MLE, ang mga bata dili na badlungon kon banha ilang pagbasa ug pagtubag sa mga pangutana. Dili na sila daog-daogon sa kolonyal nga panglantaw ug silotan sa kauwaw kon sila madunggan nga “spiking en da­yalik.”

Pastilan, gumikan man lagi intawon ni bakikaw nga pagtuo sumala sa atong nasudnong kasinatian ubos sa kagamhanang Kano:

Kuyaw kuno nga malukapa ta padulong sa kalamposan kon dili ta kabalo mopasutoy sa atong “englis-paka.” Kay lagi, matod pa sa mga nasuwawan sa kidlap sa kabag-ohan atol sa patuyhakaw sa teknolohiya, ang pagtila sa langyaw nga paglitok mao’y gapatuyok sa kalibotan sibo sa gitawag sa Iningles nga globalization.

Samtang nagkayuring ang kadaghanan sa ilang ka-“naning” nga mag-“englis-paka,” nalimtan na hinuon ang kabahandianon sa lumad nga sinultian. Nataligam-an na hinuon ang kasayoran nga nahagdaw nga pagtuon gikan sa natad sa linguistics ug psychology.

Ang pinulongan kuno mao’y magbuot ug magmatuod sa pamaagi sa atong panghunahuna (“Language determines the way we think.”). Kining gipamatud-an ni Benjamin Whorf giuyonan pod ni Edward Sapir. Gihulma pod sa pinulongan ang alimpatakan.

Sa laktod nga pagkasulti gikan sa hawla sa nabaniog nga “Sapir-Whorf hypothesis,” mahimong hinagiban sa kaalam ang pagpatalinis sa inahang dila.

Tinuod, kinahanglang dili ta paiwit pag-angkon sa langyaw ng kahibalo. Labing maayo
kon dili nato ipaulahi ug ibali-wala ang atoa na daan. Labaw nga mahinungdanon ang atong paglambo kon dili nato kunhoran ang atong nahibal-an, sama sa lumad nga kabilin nga nalambod sa pag-ila sa atong kaugalingon ug pag-amuma sa pinulongan gikan sa pusod.

(geemyko@gmail.com)