Durano: Kapadulngan

HUMAN sa pagkatangtang ni Chief Justice Renato Corona sa katungdanan, maoy sunod karon nga pangutana sa kinabag-an sa atong katawhan kon matunhay na ba ug mo-asenso na ang kinabuhi sa mga nagka-uyayod sa kalisod nga mga Pilipino?

Sa gipagawas nga pinaka­ulahing report sa World Economic Forum, misaka og 20 ka ang-ang ang atong nasud gikan sa ika 92 nga posisyun niadtong 2010, kita mitungtong na karon sa ika 72.

Maoy gitutukan sa Global Enabling Trade Report (2012) ang mga gipatumang mga mekanismo ug mga pamaagi diin nahimong epektibo ug mas sayon ang pagpahigayon sa patigayon.

Tungod niini, maoy ilang gihatagan og gibug-aton ang mga aspeto sa market access, border administration, transport and communication infrastructure og ang kinatibuk-ang business atmosphere.

Ang paglambo sa ekonomikanhong aktibidad sa nasud dili ikalimod nga dali kaayo nga matuman kun ugaling aduna kini paigo nga pundo gikan sa mga langyaw nga mga mamumuhunan nga mohimo sa pagbubo sa ilang mga negusyo ug patigayon dinhi sa ato.

Kay segurado naman unya ang pagsulod sa buhis sa panudlanan sa kagamhanan apil na usab ang paghatag og kahigayunan sa gainful employment sa atong katawhan. Nga dili lamang makabayad usab og income taxes sa gobyerno kon dili makahimo na usab sa pagtubag sa panginahanglan sa pamilya.

Dili unta malisod ang hinay-hinay nga paghatag og katumanan ning maong mithi sa kalambuan kon ato lang gyud nga paningkamutan. Kay ang bugtong obligasyon sa gobyerno mao ra man gyud ang paghimo og usa ka maanindot nga kahimtang alang sa negusyo diin natubag ang batakang mga serbisyo ug panginahanglan.

Unya sayon ug dali ang mga patakaran nga gi-ubanan usab sa limpyo nga pagpatuman sa mga regulasyon nga walay bahid ug mantsa sa pangilkil ug pagpanulis sa mga abusadong nangatungdanan.

Ang nakaparat kay kitang mga Sugbuanon ang dakong sayod nga bisan og napriso na karon si Gloria Arroyo ug natangtang na si Corona, ang mga buayang mga opisyal dinhi sa ato nga kusog kaayong mamunal sa mga negusyante ang pabilin man gihapong naglingkod sa puder ug wa gihapo’y puas sa ilang pagpanglapdos.

Hangtod nga dili mamahimong systemic ang pamaagi sa paglutos sa mga kurap ning atong nasud, mahug nga wala’y nada kining gisugdang kampanya sa accountability kay ang mga mantaga ang dali ra man kaayong maka-usab sa ilang kolor aron kintahay kauban na sila sa pagpanglimpyo apan nagpadayon diay gihapon sa ilang tinunto nga negusyo.