Nalzaro: Tubig sa na-ughang busay

MIHUNONG og balig halos usa ka semana ang pagdagayday sa tubig sa Mantayupan Falls sa lungsod sa Barili gumikan sa gi-ingong sinkhole o buho mga maoy misuyop sa tubig nga mopadagayday unta sa ubos nga bahin. Miuga ang gi-agian sa tubig ug nawala ang pagkama-anindot niini.

Gihulagway sa mga lumolupyo sa pagkawala sa tubig nga morag bukid na lang ang falls og nawala ang pagkamadanihon sa kina-iyahan. Hinoon, mibalik na kini niadtong Sabado human pangita-i og solusyon sa mga opis­yales sa maong lungsod.

Ang pagsuyop sa tubig sa sinkhole miresulta sa pagkawala sa supply alang sa umahan, fishpond og ingon man ang pag-operate sa mini-hydro power nga maoy tinubdan sa elektrisidad. Gamay ra hinoon ang hydro power diha kay gamay ra man usab kining maong busay dili sama didto sa Maria Cristina Falls sa Iligan City nga maoy tinubdan sa supply sa elektrisidad sa halos dakong bahin sa Mindanao. Mikonhod usab ang pagduaw sa mga bisita kay wala na man maayong tan-awon. Nakasapi ang lokal nga kagamhanan sa Barili sa mga mobisita sa maong falls.

UNSAY HINUNGDAN?

Ang hinungdan diay sa pagka-uga sa tubig mao ang nagpadayon nga quarry operation sa maong sapa. Naay buho o sinkhole og siguro gumikan sa quarry operation, na-igo o nakoykuyan ba kaha kadtong dakong bato nga gitabon sa buho, maoy hinungdan nga suyupon ang tubig ug dili na maka-abot didto sa ganghaan sa busay ug dili na modagayday. Wala mauga ang sapa kay aduna pa may tinubdan sa tubig.

Karon si kinsa may nagtugot nianang adunahan daw nga tawo nga mag-quarry sa maong lugar? Unsa man legal ba kanang iyang operasyon diha?

Kon legal, kinsay naghatag og permit? Kon illegal kana nganong dili man kana mapahunong sa atong mga awtoridad labi pa ang mga opisyal sa lungsod? Talagsa-on kanang falls o busay. Iya kana sa kina-iyahan pero adunay katungod ang tawo o mga tawo o ang kagamhanan nga mopalambo niana.

Usa kana sa mga tou­rist attraction. Busa angayan gyud nato na nga pa­nalipdan. Mas nindot pa kuno nang Mantayupan falls kay sa Kawasan Falls sa Badian.

FIESTA

Kay naghisgot naman kita og Barili, gipahibalo ni Rene Alquizola ang kutay sa mga kalihukan sa lungsod nga may kalambigitan sa ilang uma-abot nga tinuig nga kapistahan pahinungod sa ilang patron nga St. Anne karong Hulyo 25-26. Matag gabii, dunay mga kalingawan nga ipahiga­yon dalit sa mga nagkalain-laing sektor. Hangtod kana sa bisperas. Kini si Rene Alquizola retired mediaman kini siya. Magsisibya kini siya sa Radyo ng Bayan kaniadto. Iyang gipahibalo nga andam og taga siya nga moserbisyo sa iyang lungsod kon palaran sa sunod tuig nga eleksiyon. (bobby.nalzaro@yahoo.com)