Roldan: Pagbantay sa paragonimiasis

Monday, November 14, 2011

KINAHAM ba ninyo mokilaw og isda, kinason, kagang ug uban pa gikan sa dagat ug suba? Hinay-hinay lang kay basin sa sunod ninyong pagkaon, didto mo punita sa hospital tungod sa bitok nga paragonimus.

Niadtong Sabado, gisugdan sa City Health Office (CHO) ang ika-upat nga tuig sa ilang kampanya batok sa sakit nga filariasis o elephantitis. Ang organo sa lawas nga taptan niini kay moburot tungod sa bitok sa sulod. Dali kining motakboy pinaagi kuno sa lamok sa may lati ug sa mga lugar nga duol sa kasagingan. Busa ang CHO ug ang DOH nagpahigayon og kurintinas sa tanang katawhan nga haduol sa kasagingan pinaagi sa pag-inom sa upat o lima ka klase nga tambal sud sa lima ka tuig.

Have something to report? Tell us in text, photos or videos.

Apan niadtong Agosto ug Septyembre ning tuiga, nabalaka ang CHO tungod sa gikatahong lain nga klase sa sakit sa TB sa baga nga nitakboy didto sa Barangay Sumimao, Paquibato District.

Sumala sa akong source nga usa ka batan-on nga gidala sa SPMC tungod sa grabeng ubo nga may dugo, kalibanga, way ganang mokaon ug pagkaubos sa timbang. Hastang payata sa ulitawo ug ang unang diagnosis kay PTB apan ang nakatingala kay dili makaalibyo ang tambal niini.

Sa dugang pakisusi nasuta nga sa niaging pipila ka bulan nangaon siya kauban sa duha niya ka higala ug hilaw nga kagang gikan sa sapa sa ilang barangay. Ila kining gisahog sa suka, tuyo ug lamas dayon sa pag-washing og usa ka galon nga tuba. Mao usab kini ang sagad nga sud-an sa ilang mga silingan kung nihit na ang pagkaon.

Gi-eksamin siya pagbalik sa doktor ug nasuta nga ang iyang sakit kay paragonimiasis. Nagsugo dayon si Dr. Josephine Villafuerte, hepe sa CHO og dugang pakisusi ug nasuta nga sobra katunga sa 1,000 nga ilang gihiling sa maong barangay ug kasikbit niini, positibo sa paragonomiasis, sisto ug uban pang klaseng bitok. Mora sab og pangalan ni Ka Parago sa Bagani Command sa NPA.

Apan unsa man kining sakita? Matud pa sa libro, ang paragonimiasis usa ka impeksyon sa bitok o lung flukes gikan sa pagkaon nga mopahubag sa baga sa tawo. Gikan kini sa bitok nga gitawag og paragonimus westermani nga sagad makita sa Asia ug South America. Una kining nabantayan sa duha ka Bengal Tigers nga namatay sa zoo sa Europa niadtong 1878 ug nasuta nga nakaimpeksyon sab sa tawo didto sa Formosa o Taiwan.

Gibanabanaang mokabat og 22 milyon ang may susamang sakit sa kalibutan. Ang tawo matakdan niini tungod sa pagkaon og hilaw nga kontaminadong crabs, snail, catfish ug uban pang pagkaon gikan sa suba. Ang bitok nga paragonimus mosulod kanila nga makaon usab sa tawo ug dayon mosulod sa baga, utok, spinal cord nga kung dili mabantayan dayon, makaparalisa o kaha makapatay sa tawo.

Apan dili kabalak-an kay matambalan kini. Mas maayo nga pakusgon pa sa CHO ang kampanya sa maayong pagluto ug pagprepara sa pagkaon sa mga produkto sa suba ug dagat kay kinaham ra ba nato ang kinilaw ug sa pagtambal dayon sa mga naapektohan. Sa panahon karon, bawal magkasakit, di ba?