 |
Dominggo, Nobiyembre 2, 2008 |
Obenieta: Kamatayon sa kahimatngon
Myke U. Obenieta
Pungko-pungko
BATOK sa pagkadugta sa atong pinulongan ug lumad natong kultura, ipaambit nako kining tipik sa panahom ni Dr. Jessie Grace Rubrico, akong kauban sa bisaya@yahoo groups.com:
“Ang kultura sa usa ka grupo sa katawhan gipadayag sa ilang pinulongan. Busa daghan kaayog pulong ang mga Eskimo alang sa “snow” kay mao man kini ang ilang kalibotan, samtang kita way takdo nga ikatugbang niini sa lumad natong pinulongan kay wa may “snow” sa atong palibot.
Buhi ang lengwahe, mapun-an kini – pananglitan, karong bag-o, naa na sab tay computer, internet, video, digital, video cam, ugbp sa pagpasabot nga miabot na ang teknolohiya sa atong kultura. Samtang nangawala na ang ubang mga pulong nga wa na gamita.
Sa ato pa, ang pinulongan ang salamin sa kultura. Ug kay kita natawo man sulod sa usa ka kultura, makaingon kita nga ang atong sinultihan maoy bentana sa atong pagkamao. Kung ilimod nato ang atong pagkamao, unsa may atong barugan? Mga langyaw nga tinan-awan o opinyon kay mas sikat kini? Mga langyaw nga pinulongan kay sosyal?
Makasusubo nga palandongon nga pipila sa atong mga batan-on karon naghunahuna nga sikat sila kung mag-Iningles kaysa mag-Binisaya… kadaghanan karon mag-code switch sa Ingles ug Bisaya o Tagalog. Madunggan usab kini sa mga taga-akademya, di makadiretsog estoryag Binisaya. Ngano man kaha? Tungod ba kay ang Iningles na ang dagan sa ilang hunahuna?
Maayo gayud ang makat-on sa Iningles kay makatabang kinig dako kanato sa atong pakigkukabildo sa kalibotan. Daghan usab ug trabaho nga atong makuha. Maayo gayud kini, basta di lamang nato hikalimtan ang kaugalingon natong pinulongan. Di gayud nato ikapadayag ang lumad natong kultura pinaagi sa ubang sinultihan.
Kon buot natong ipatunhay ug ipreserbar ang atong pinulongan, kinahanglan gamiton ta kini: itudlo sa atong mga anak, bisan asa kita –sa ubang nasod man o sa Pilipinas (nakaila kog daghang Bisaya sa Manila nga magtinagalog na sa ilang mga panimalay, busa di na makamaong mobinisaya ang ilang mga anak); magsulat kitag mga balak, mga nobela, mga awit, mga komentaryo, ugbp. sa Binisaya; magpasiugda kitag mga indigay gamit ang Binisaya; mamulong kita sa mga miting gamit ang
Binisaya, bisan pag larino kitang mo-Iningles.
Ang dangatan sa atong pinulongan anaa kanatong mga lumad nga naggamit niini. Tinuod nga gipairal sa atong gobyerno karon ang Filipino ingon nga nasudnong pinulongan. Apan bisan pa niana, nagtuo ako nga di mamatay ang Binisaya kung di ta kini tugtan.
Pagkatahom sa pinulongan nga nahimong tulay niini ngadto sa kalibotan! Di ta kini pasagdan kay basig kita mismo ang magdala niini ngadto sa pagkapukan. Ang mga Bisaya nga nagpakabana maoy makahatag ug kusog sa atong kultura ug pinulongan. Magpahitakos kita aron makab-ot ta ang atong gidamgo nga pagtamod sa atong isigka-Pilipino ug sa kalibotan.
(geemyko@gmail.com)
(Nobiyembre 3, 2008 isyu)
