DING pamangan king paralan ning kayapan daragdagan na ing kekaban ning bye, pasugyan na ing kaninumang pamandatila at bibye sikanan, kabulasan, ligaya at kaganapan. Deting makapanese pamangan mayumu la, masabo, makataba at malasa.

Ding pamangan a binang mapait, binang maslam, malat, manginis dila, malangi at maparas, pibuburyan da la ring taung ati king paralan ning lusuk panamdam.

Click here for stories and updates on the Sinulog 2010 Festival.

Deng pamangang deti magbunga lang kasakitan, lugma at kasalunan.

Ding pamangang lulutung migit king atlung oras bayu kanan a alang lasa, mabangnas, bilasa, malalaso na’t e malinis, ila pin ding pibuburyan da ring taung ati king paralan ning kelambelwan.

Dalit Ning Kakataskatasang Panginwan, Dangka 17, Sunis 8-10 (Bhagavad Gita Chapter 17, Verses 8-10)

Karing dulang ding Kapampangan, e ganap ing pamangan nung alang pagmayumung makayapag agnan ning abakan, paugtwan at apunan. Subali pa kanita ing pakawasa o minindal. Maragul a dake ing mangayumung pamangan king panglasa tamu. Nung alang pagmayumu, balamu e la ata kakabsi o mekad e da aturing mengan ta’talaga.

Miyayaliwa ing kauryan ning pagmayumung Kapampangan. Ating pulut panilan, pulut atbu, atbu kabud, inuyat at kukul; bagkat nanu-nanu, kalame nanu-nanu (kalame ubi, gandus, papas, atdpa; ale ubi, gandus, papas, tibuk-tibuk; biko (kulubasa, nasi kabud) lelut pigan , balatung o mais; pakawasang marimlang miyayaliwa (alu-alu, ginilu, meyumya’t kiyanud a bungang tanaman), sabo bungang tanaman lakwas na abukadu, guybanu, buku, tanglad, dalayap o kalamunding a meyumwan, yema, “leche flan”(menibat India lupa ning meyumwa’t getasang nasi o sweet rice), meyumwang kundul, kaung o bungang sasa, sampaluk, mani, kamuti, baruya, motsi (ibat karing ‘Apon), atda.

Dagdag pa kareti ing pamagmayumung magagamit ila pin ding bungang tanaman a mayumu. Nung mayumu la - mangga, pakwan, milun, santul, kaymitu, balimbing, atis, alunas, tsesa, talang, abukadu, guybanu, at nanu-nanu pa.

Kaugalyan ding kabalen tamu ing atin parating makayadyang pagmayumu karing pibale-bale da nanu mang pepandit, nanu mang aldo, bulan, kauran man o kaleldo. Lakwas na mo neng ating kapagmasusyan o maragul a pamagtaung mengari king kasal, binyag, kayaldawan da o karing patulunan. E milalako karing kilwal da ing pagmayumu agyang pakakalulu la man o mabandi.

Deng maluka maralas da ping gagawang kayalili ning ulam neng ala lang ulam o asan tagana ing pagmayumu o mekad mayumung talaga at e mu inuyat o kukul. Iti maralas mayayakit king pamamangan ding anak. O neng kai, yang yagnan da ring manambulang gatas damulag. Magmayumu la naman deng lalabis keng pamangan a maslam. Magmayumu la bang milako ing panga-suya o pamanyawa king metung a lasa o mapilan pa.

Ing pamagmayumu meging maulagang dake ning pamamangan Kapampangan pauli ning kanitang minuna pin, ing lalawigan dakal ya tanam atbu at maragul yang babye kabyayan karing pipumpunan tamu. Nung wari, dakal ta darake kabyayan e mu king lalawigan at bangsa nung e king mabilug a yatu.

Atin ping kasebyan a atin kanung balen (Sasmwan ata) a nung nu reng memalen, e pa makagyu karela ing kabud mu mayumu at uling ning ilig da keng mayumu inya sa’t pati kukul at inuyat titiltil da pang mayumu. Katatabangnan la pa kanu keng kabud mu inuyat o kukul.

Ing duman at mais magagawa mu namang pamangang meyumwan o busa (puffed rice). Kanitang angga karing pulumbanwang 1970 atin pang libut-libut mamisaling busa. Kambe da reti ila pin ding maglibe busa karing lumang dyaryu, boti, pati na pira-pirasung bakal o lata o lumang malan. Atin mu namang mamisali kanitang tamarindu (bagkat sampaluk), bukayu, belekoy, pakombo, “hollow block”, ebun butuki at saka - taklampusa!

Ing pamagmayumu e ya mayap king katawan inya pin ata dakal lang Kapampangan ding kulang a ipan o bungal pauli ning ilig da king mayumu; ating mangatabang bina o marakal samut mayumu daya o diabetic.

Ing pamamangang mayumu o karing bungang tanaman bayu mangan lakwas pang makarok king katawan. Iti dakal a darapat at miki-gawi dapot king bayung pamagaral lulto ing dakal a sakit ing pagkalub na niti. Ing gagawan niti ya pin ing sasalungatan na ing pamanulu ning sabo atsan a lalaso king pengan ding tau.

Dapat pala bayu mangan pamu kanita tamu dapat mangan bungang tanaman o pagmayumu salungat king akagaywan ta nang kaybat mengan kanita pa magmayumu o mangan bungang tanaman.

Nung ali, ing pengan lakwas na ing laman o mataba e mu king e malalaso nung e miyuyugse king dapat a kekaban ning panaun. Lakwas marok nung kaybat mengan kanita pa magmayumu. Ing pengan a e melaso bubuluk kilub ning dungus at bituka at panibatan niti ing sakit a mangabayat mengari, lakwas na, king cancer.

pematda ko ring batwin, aldo at bulan

pemalit dalundum, pirait - kalaraman;

penakap ko mata, isip at pusu

ding sablang lelangan

at karela la ngan simban

ing pisak at kalaraman.

pepalto ku aslag kelanmarinayan

sumangid talaru at ning katuliran;

pepakan kong butul at daya

ring dungus at atsan,

dambana ning puri metampud

miyugse king kababo-babawan.

- “Patda”, Impunsigwa.2010

Nung nanu man ing mali king Kapisik ayni, agkatan da kayung paralang sisti o pamitulid. Malyari kang magparalang sulat o mambag kawatasan, kapusungan, balita, munikala o sisti. Parala mu kabud o iyaus king kek’ong talasuyung talasulat king text o cp: 0919-6940-224 o king email: garciakragi@yahoo.com. Ipisik me, abe!