SA atong pagbaktas padong sa 2010, nabahin ang katawhan sa duha ka mga dalan. Masaysayon kini.

Sa unang dalan mao kadtong nangandoy sa kausaban ug naglihok nga kini makab-ot ug dili tungod kay sila gisuholan: mga responsabling inahan ug amahan nga nagsud-ong sa dakong kabalaka kon unsa ang mahimong kaugmaon sa ilang anak ubos sa usa ka gobyerno nga korap; mga batan-on nga puno sa ideyalismo ug nigahin sa ilang oras ug talento aron ikampanya ang ligdong nga kandidato – dili tungod kay sila gihatagan ug basketball court.

Wa sila mailad sa dole-out politics sama sa pagpanghatag ug usa ka lata sa sardinas ug usa ka gantang nga bugas nga kinawat gikan sa bodega sa gobyerno. O, niadtong pagpanghatag ug balay pinaagi sa usa ka television show.

Click here for stories and updates on the Sinulog 2010 Festival.

Sila ang pipila ka mga opisyales sa gobiyerno nga nidawat sa mga paglutos niining dili lehitimo nga rehimen aron duyogan ang katawhan sa ilang pakigbisog; mga pipila ka mga negusyante nga dili ginansya lang ang gihunahuna ug wa na makatugot nga magpakahilom na lang.

Silang tanan nagtuo nga ang nikutkot sa pundasyon sa nasud mao ang korapsyon kansang epekto makita diha sa mga ospital nga way gapas o tambal, guba nga kadalanan, fertilizer fund scam, Hello Garci, Baliligate, ug ka way hustisya.

Sa pikas dalan, mao kadtong nitawag sa ilang kaugalingon nga praktikal. Sila ang mga dagkong negusyante nga nakakuha ug kontrata sa gobyerno pinaagi sa hiphip o soburno.

Sila ang pulitiko nga transaksyonal kansang bugtong konsiderasyon mao ang gidak-on sa salapi o gidaghanon sa boto nga ilang makuha nunot sa ila gihimong ‘tabang.’ Panington sila nga maghunahuna sa kausaban sa sistema.

Nagtuo sila nga hanas ang usa ka kandidato nga kamaong momaneho og ayroplano apan napakyas pagpalutaw og bani dihang niataki si Ondoy. O, napakyas pagpuhag sa mga private army sa Maguindanao dihang siya ang nahimong defense secretary.

Mga sama nila ang nagtoo nga angayan mahimong presidente ang usa ka kandidato nga dili motubag sa imbestigasyon sa pagpangawkaw (kay kuno nahinabi na siya sa media may labot sa isyu sobra sa usa ka gatos ka higayon) ug buot paliton ang pagkapangulo.

Duha kini ka mga lig-on nga pwersa: Ang pagsalmot sa kalihukan sa pagbag-o mahimong mokaon sa atong oras. Tunukon kini nga dalan, diin ang konsyensya gikinahanglan. Apan ang pulitika sa salapi ug transaksyon tradisyonal nga dalan.

Anaa kanato ang pagpili. Kay wa kita matawo nga ulipon.

(birada_ruphil@yahoo.com)