SECTIONS
Thursday, July 18, 2019
BAGUIO

Luzano: Pederalismo, martial law, singit-budget…timbangentayo!!

Karit Ken Kayetket

TINIMBANG ka ngunit kulang -- daytoy ti dinto kalipatan nga adal ti maysa a pelikula, manon a tawenen ti napalabas. Panawen pay laeng idi da Cristopher de Leon, Vilma Santos ken Nora Aunor. Agingga ita, mapaspasamak pay laeng dayta a leksiyon iti biagtayo. Dita laengen merkado, adu dagiti dispalenghado a timbangan gapu kadagiti saur a negosyante. In short...idi ken ita a panawenen ni President Duterte...nakamulagat a nakadata pay laeng ti nagkauna nga adal ken kinapudno. Ket babaen iti daytoy a tema...intay man kilatisen ken timbangen dagiti tallo a kabaraan a kontrobersiya iti agdama – Pederalismo, Martial Law ken Singit-Budget. Ngem sakbay iti binnasnutan, intay man met ISINGIT nga iyuna dagiti rissik iti napalabas:

***

Naisublin ditoy pagilian ti tallo a Balangiga Bells. Napateg a paset daytoy ti pakasaritaan ti pagilian manipud pannakaipusingda babaen kadagiti puraw idi panawen ti giyera iti nagbaetan ti Amerika ken Pilipinas. Baton-lagipen dagitoy banag a saan a sinardengan dagiti opisyal ti pagilian agraman dagiti opisyal ti simbaan tapno maisubli kadatayo dagita a kampana. Ni President Duterte ti kaudian a nangirupir iti dayta a ganuat. No malagipyo, naimbataran ti presidente a mapan Amerika ngem nagpatangken daytoy a bumaddek laeng daytoy iti nasyon dagiti puraw no maisubli ditoy Pilipinas ti sinamsamda a Balangiga Bells.

Ita...addan ditoy pagilian dagiti sagrado a kampana. Ngem adda sutil a nagpatiray-ok: ti kampana (kadagita a panawen, 1900s) kano ket naaramid manipud iti tinunaw nga alahas ken barya idi nagkauna a panawen. Awan ngata ti posibilidadna a sinuktandan iti “peke” dagiti Balangiga Bells? He he...angaw laeng daytoy, pards. Ngamin, arig amin san a makitam iti aglawlaw ket addan nang-peke. Manipud aruaten agingga iti kitao...agsisipulen dagditi peke iti kagimongan. So..ditay maikkat nga adda ag-joke nga amangan ta peke metten dagita a kampana nga insublida kadatayo. Uso a talaga ti “joke” ditoy Pinas, pards. Ti kaudian a “joke” a naluglog ket ti “angaw” (kano) ni Pres. Duterte nga “agar-aramat met kano iti marijuana”. Angaw laeng kano, kunada. Ngem saplit dagiti moralista: no pasig nga angaw dagiti padaplis, kasanum ngarud a patien dagiti napudno nga aramid? Dida ngata suspetsaen a dagita ket “joke” latta? Haay biag...ala...awatentayo laengen a kasta ti tabas ti dila ken panunotda tapno awan mangal-alia kadatayo.

***

Pannakaibaba ti Optional Retirement Age dagiti empleados ti gobyerno (56)...mabalin a makalusoten, kunada. Adu ti agpalakpak nangruna kadagiti agkakapsuten ti tumengda a trabahador ti gobyerno. Kunada...no laketdi ta no agretiroka iti edad a 56 ket siguradon nga agpensiyon a sigida. Saanen a kasapulan pay a danonem pay ti tawen a 60 sakbay nga agpensionka a kas iti agdama a pagannurotan ti paempleo. Ngem no dika pay kano agpension a sigida...maymayat kano no danonem laengen ti tawen a 60. Amangan ta mas nangatngato ti pensionmo no madanonm o dayta nga edad, kissiim dagiti immunan a nagretiro. No sibibiag pay daydi lolok, siento-porsiento a pumabor daytoy a maibaba ti edad ti panagretiro. Ngamin, dika kanon mananam pay ti sam-it ti pension no mano laengen a panaguyek ken panagbaen ket addakan iti sungaban ti panteonmo. Masapul a nanamem koma pay ti nagrigrigatam sakbay a kallawitennaka ni patay. Kinapudnona, idi nagpension daydi lolok, umdas laeng iti agasna ti binulan a pensionna.

Kunana ngarud, awan kano pay maibulsanan a para iti kakaisuna a bisyona. A-Ania??? Iti dayta nga edadna, adda pay la bisyona? Nga ania koma? He he...tagtagari, pards. Maymaysa ti bisyona: agpaadu iti puli, pwe! Ngem, guray, pards: no nasapsapa ti panagpension dagiti trabahador ti gobyerno....adda ngata umdas a pondo? Ngak!

***

Nagbalin a kontrobersiya itay kallabes ti presyo ken suplay ti bagas ditoy. Adu ti nagtitinnudo ken nagpipinnabasol no apay. Resulta: nagtignay ti Department of Agriculture. Immadu ti suplay (agraman NFA Rice) ken bimmaba ti presyo ti commercial rice. Uray kadagiti supermarkets, adun ti magatang a commercial rice iti nababa a presyo. Ti angpepna, dagiti mannalon ti saan a mapnek ken saan a naragsak. Ngamin, nababa la ngaruden ti presyo ti tunggal kilo iti pagay nga apitda, saan met a bimmaba ti presyo ti patrabaho, ramit ken abono iti inda panagtalon. Iti alsemna, no kasta a maluglugida, mabalin nga isardengdan ti agtalon ket ilakoda laengen ti dagada. Dakdakkelton dayta a parikut, saan aya? No awanton ti pagtatalunan, agang-angkattayo laengen iti bagas...banag a mas nadagdagsen a parikut a mangapektar iti ekonomya, saan ngata pards?

***

Intayon sublian dagiti kontrobersiya a nairuangan iti intrada daytoy nga espasyo. Unaentayo ti Pederalismo. Nabatad ti nakuna ni Sigud a Chief Justice Renato Puno a ti limsot iti Lower House a porma ti pederalismo (Draft Federal Charter) ket “Falsefied Federalism” gapu ta saan a nasurot dagiti proseso ken panagarisit ti Consultative Committee nga idauluanna tapno maadal a naimbag dagiti rumbeng a mapabileg pay a paset ti konstitusyon. In short...kasla naidaras ti pannakaipasar ti nasao a draft para iti charter change a sammaked ti forma ti gobyerno. Kangrunaan a pagdidinniskutiran dagiti legal a luminaryo iti agdama ket ti “No Term Limit” ken ti pannakaikkat ti “Anti-Dynasty” para kadagiti pulitikos. Iti isyu ti no term limit...agingga laengen iti uppat a tawen ti termino ti presidente ken bise-presidente ngem mabalinna ti ag-reelect; uppat met a tawen ti termino dagiti senador ken kongresista ngem mabalinda ti ag-reelect nga awan limitasyonna. No kasta met laeng ti mapasamak kagiti LGUs....dakkel kano a parikut ti intay mapasungadan iti umay a panawen. Kunada: paborable daytoy kadagiti kurakot a pulitikos. No iti met naikkat nga anti-dynasty....agsisipol kada agrarapitton dagiti agkakabagyan a nakatugaw ken mabalin a didanton umikkat tangay awanen ti linteg a mangipawil. Mariakusina impusipos annex! Nalbon ti lubong, pards! Nakarkaro a gulo ti mapasamak, saan ngata?

***

No panggep iti extention ti Martial Law idiay Mindanao, awan nabalinan dagiti kontra iti joint session ti senado ken kamara. Naglayos ti bilang dagiti pimmabor gapu kano ta kasapulan. Awan ti nabalinan ti kunkunada nga uray awan martial law, kabaelan ti gobyerno a parmeken dagiti kabusor iti aniaman a gundaway. Agingganto no Dec. 31`, 2019 ti pannakapaatiddog pay ti biag ti martial law dita lumaud. Kunada, bantayanda kano daytoy ket awan ti malabsing a karbengan dagiti umili. Ngata? Tsk tsk..adu ngaminen ti natawidtayo nga adal iti naglabas a martial law idi panawen ni Apo Marcos. Adu dagiti panaglablabes. Ditayon kayat a maulit pay, kunada. Agridamtayo ngarud, kailian.

***

Iti met alegasyon a naisingit kano a binilyon a kantidad iti 2019 National budget...rimmuar iti panagsukisok ken imbestigasyon a kasla kano adda papel dita ni DBM Sec. Ben Diokno. Inusig dagiti mammanday-linteg. Ngem natangken ti takderna- nga awan kano ti pork barrel iti 2019 National Budget. Pukkaw dagiti kongersista: ikkaten koman ni President Duterte ni Diokno. Sungbat ti Malakanyang – talkenda pay laeng daytoy. Kuna met ni Secretary Diokno...ni laeng kano President Digong ti makapadisi kenkuana iti poder. Tsk tsk...gubaten, pards. Sapay koma ta madalusan dagita a kontrobersiya sakbay koma a magabay ti amin. Laglagipen: awan ti umuna a babawi no di maudi.

Batobato sa langit. Adios mi amor, ciao, mabalos. Merry Christmas!


VIEW COMMENTS
DISCLAIMER:

SunStar website welcomes friendly debate, but comments posted on this site do not necessarily reflect the views of the SunStar management and its affiliates. SunStar reserves the right to delete, reproduce or modify comments posted here without notice. Posts that are inappropriate will automatically be deleted.


Forum rules:

Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!

More Local
Baguio Maintenance
yesterday at 21:40 PM
Baguio Outstanding students
yesterday at 21:30 PM
Baguio More FMRs for Benguet sought
yesterday at 21:16 PM
Baguio Gong selfie
2 days ago at 20:18 PM
Baguio Loving local
2 days ago at 20:12 PM
Baguio Checking the peace
2 days ago at 20:12 PM
sunstar.com.ph