SECTIONS
Thursday, July 18, 2019
PAMPANGA

Garcia: Pamanyalamin king Kapanaligan (Mirroring Trust)

Kapisik

“Ing kapanaligan ya pin ing kola ning bye.

Iti ing pekamaulagang sangkap ning masampat a pamitalastasan.

Iti ing pambalangkas a pamanalakaran a tatalan karing sablang pamakiyugne.”

~ Stephen R. Covey

“E mu panaligan ing sablang akakit mu. Agyang ing asin mamawig ya keng mayumu.”

~E Pekilala

“Nung pagkalub mu ing kapanaligan mu king taung e na karampatang mipagkaluban, kamatutwanan a dirinan meng upayang siran na ka.”

~ Khaled Saad

“Luguran la ring sabla, panaligan la ring mapilan mu.”

~William Shakespeare

“Ika, Ginu, ipagkalub mu ing pantas a kapayapan

karing magpatatag king parasan da at pagkalub da ing kapanaligan da Keka.”

~Isayas, Dangka 26: Sunis 3

(Isaiah 26:3)

***

Makananu yaman katwa o kalambat na nang gagamitan ning metung a salamin, nung mabalbal ya e ne misubli king sadya agyang nanan me pang ikola. Antita ing kapanaligan ning tau. Saguli yang ibye dapot nung masira ing kapanaligan tamu king nanu man—masakit nang misubli pang pasibayu--agyang pilitan ta mu mang kalingwan ing nanu mang meging sangkan ning pangabating niti.

Ing kapanaligan e ya kabud ayayanyad dapot pamye ya karing karapat-dapat mirinan alang pilitan nung e kusa yang bibye kaninu mang penakitan ne iti. Mapalyaring king mumuna masakit yang ibye dapot king kelambatan ning pamiyabe--anti karing bingut karing pengari na—ing kapanaligan dating at datang mu ring ipagkalub neng kusa ning mamye king makatud a panaun.

Deng bingut agyang yatsa da lang matas deng pengari da e la tatakut. Kampanti lang milig o magsandal at magdukmu keng pago da ri ima o tata at agyang karin la matudtud manyaman karela. Marayung malyari ita at e da gawan agyang nanu mu karing e da panaligan.

Inya pin nung paturu la kareng tata dang magbisikleta mabilis at tambing lang mabyasa. Antita mu naman nung paturu lang kawe. Sisikan la lub, milalako la karug at takut—uling balu da e la manasakit nung ati yu I tata da keng lele da, king gulutan da a magbante karela kabang manigaral la. Inya kabang tatalnan ne ing bisikletang sasaken ning anak na, ditak-ditak alalako na ne at king bandang tawli malyari a neng itabili kabud mikamasikan neng kapanaligan king sarili na inng manigaral a anak. Ita uling manalig ya kang tata na a ating manglwalu o mag-protect kaya.

Kabud mebyasa neng magbisikleta o kawe ing anak ing kapanaligan na king sarili nang kegiwan sikan nang sikan angga na potang magi neng pantas o expert—at akalingwan na nang inya mebyasa ya uling menalig ya king tata nang menuru kaya.

Kalabas ning panaun, ing kapanaligan ibye na nya naman karing aliwa: karing talaturu na; karing kakyalung na a akilala na king dalan o king pipagaralan na; karing kakaluguran na kabang daragul ne at king kapalsinta na. Uling e na no kaylangan pamanantabe ding pengari na, e na no kaylangan panaligan pa at mekad siran na ing kapanaligan da kaya.

Ingg kapanaligan anti yang salamin a malyaring mabalbal at e a malyaring malarin pasibayu. Dapot ating malugud a pengaring agyang abalbal mu ing kapanaligan da keka pilitan da pa mu ring itayid iti kapamilatan ning karelang kapamatawaran anting kalapanti bang miganap ya pa mu ring anting salamin a melarin alang likwang bakas ning pangabalbal.

Lakwas na ing Ginu.

***

Dake Talabaldugan:

ilíg¹ – (palagyu) pamag-ilig, ig-ig, liglig, kalug, alug, yugyug. English: Shaking a container to make the contents settle or mix Alimbawa king pamangamit: “Agyang nanan meng ilig ing boti e pa mu rin miyugse ing laru uling mengasyas a keng dimla.”

ilíg² – (palagyu) pamag-ilig, yugyug, tugun, ugun. English: shaking a someone who is sleeping to wake one up. Alimbawa king pamangamit: “Mekwa ya mu rin keng ilig i Beltu iya mitagal ya kenng mumunang aldo ing pamagaral na nakadwa.”

ilig – (palagyu) aiiligan, abuburing daptan. English: inclination, hobby. Alimbawa king pamangamit: “Ilig na tagana ning anak nang Biring ing pamangawe inya metannggap ya keng US Navy agyang e ya byasa keng pamagaral na.”

iling – (palagyu) piling, piling-piling, tanda ning e bisa. English: shaking of the head as a sign of denial,disapproval or dislike. Alimbawa king pamangamit: “Mekatapulu ne ata pepakit iling ing paglolwan nang Diktu e ne pamu rin sinukwan inya uyta metannggap n’ya mu rin.”

ilit – (palagyu) pamanyamsam, samsam, bawi. English: confiscation of property when the owner fails to fulfill his/her obligation in a mortgage Alimbawa king pamangamit: “Ilit na mu ing gewa ning pisanglan nang Ambeng inyang e a abayaran ing pengaku na keng malambat na nang inutang kaya.”

***

GAWING MEKALINGWAN KARING KAPAMPANGAN!

Mekalingwan na la reng bansag karing dane keng Kapampangan. Ing “ulu” o “pangulu” ya pin ing awsan dang north; ing “mawli” ya pin ing tawling dane o south; ing “paralaya” ya pin ing east o “aslagan” a mumunang darasan ing mamanlag a aldo at ing “paroba” ya pin ing “albugan”. Makabate la reti king galo o pamangdurut na ning aldo at ing aldo anting maragul a kabaldugan kareng Kapampangan yang dalerayan angga man ngeni bang abalu nung nukaring dane ka ati yu. Ing “alaya” mangabaldugan yang sikoti ning galinglado o aldo maranun lakwas makatud a bansag--“munag” at mekad mali ing pakabaldugan da king “alaya” a minunang lagyu ninng Bunduk Arayat anting libutad agpang karing lilung mapamatulus a magbyasa-byasa.

***

PAMIPALINO: Ing Kapisik magnasa ya at manwalang misubling pasibayu ing lagablab ning legwan ning Kalinangan Kapampangan kapamilatan ding keyang dalit, kawatasan, amlat at miyayaliwang kapaglalangan-panyulat a misulat king pigmulan at tune kulitan kambe ning dalise at mapagmasabal a pamisip at parasan.

Ing panyulat ding pipumpunan yang sukat mataluki at miparangalan kapamilatan ning pamangamit kareti at aliwa ring karing dayu at salungat a paralan dang dela keti Kapampangan. Ing Kapisik ala yang kikilingan a kapanaligan, aguman o ninu man nung e ing Lubusang Katutwan.

Malyaring sumulat king garciakragi@yahoo.com para karing kutang o munikala.


VIEW COMMENTS
DISCLAIMER:

SunStar website welcomes friendly debate, but comments posted on this site do not necessarily reflect the views of the SunStar management and its affiliates. SunStar reserves the right to delete, reproduce or modify comments posted here without notice. Posts that are inappropriate will automatically be deleted.


Forum rules:

Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!

sunstar.com.ph