SECTIONS
Wednesday, September 18, 2019
PAMPANGA

Garcia: Mumunang irug (First love)

Kapisik

“ING mumunang salaksak ning pamalsinta mengari yang pamanalbug ing aldo,

lagablab ding kule—kule dalandan, mala-perlas a malutu-lutu, maslag a kule ubi...”

~Anna Godbersen

“Ing mumunang mung irug aliwa ya ing mumunang taung pigkaluban mu

king pusu mu—ya ing mumunang makabalbal kaniti.”

~Lang Leav

“Matula ku at e malyaring maulit makaladwa, ing libub ning mumunang irug.

Uling lagnat ya iti, at sumbagal, mu naman, nanu mang sabyan ding watas.”

~Daphne du Maurier, Rebecca

“Ing pamalsinta ya ing tawli at pekabina karing sakit ning kayanakan.”

~Anonymous

“Deng kalalakyan buri da ila ring mumunang irug ning babai.

Manawang a pangamakasarili ita.

Deng babai atin lang lakwas banayad a likas a panamdam karing bage-bage:

Ing buri da ila ring tawling palsinta ning lalaki.

~Oscar Wilde

“Ing anak a lalaki luluguran de ing mumunang babaing magparagul buntuk kaya.”

~Honoré de Balzac

“Ing payntungul metung neng bage ning milabas—

Ika ing mumuna kung irug at ika ing tawli.”

~Bob Dylan

“Ali, ing alit ayni e ya malyari. Makananu king yatung ini mu malyaring ipamalino kapamilatan ning pamanigaral karing sangkap at pamanigaral king labwad ing binang maulagang makapagmulala king bye keti king yatu nung e mu ing mumunang irug.”

~Albert Einstein

Bottom of Form

***

Neng kaurang makanyan mipapabalikid tamu keng malaut nang milabas. Metung kareng mibabalik keng panalala tamu ya pin ing mumunang irug, ayyyy! E mu mibabalik—pabalik-balik pang paulit-ulit. Balang patak ning uran magpa-ganaka karing aldo akayabe me ing irug mu kanitang milabas a panaun.

Bala maninap kang maninap agyang ugtung-aldo at makamulagat ka matang masalese. Makatungakngak parati. Makalawe king marayu. Mipapaburen ing pamagaral.

Makakalingwan ing oras ning pamamangan. Pane makalawe keng larawan ning palsintan. Susulat kawatasan o dalit pamalsinta. O gugulis parati ing larawan na.

Malilibo na ka keng pamanisip parati kaya.

Nung mikit na ko man—marayu ko pa—balamu batu balani kayung biglang mipapakat bagya mung tagkil. Mipampan kayu keng bulung o notebook—buri mu neng uman i Irug a pakamalan. E mu buring atin yang aliwang kasabi. E mu buri ing atin yang aliwang lilingunan at lalawen aliwa nung e mu ika.

E ka man bisang kurap agyang saguli mu uling buri mu alang masasayang a penandit keng pamanakit mu keng lupa na at aske nang malagung dili keti king sikluban para keka. Deng aliwang babai e mu no buring lawen man. At deng lalawe kaya kulang namu bawalanan mu la uling buri mu ika mung manakit king legwan na, karing kimut na, king lakad nang asna kanayun para keka. Buri mu ikang makarandam keng mayumu nang siwala.

Kabud mikakawani na kayu para muli na—e na ka bisang mako lawe kaya at e n aka naman bisang ibili ing talan mu karing gamat na, bala baling talan yang mumunang tagkil mu naman. Kaburi mung darandaman pati ing ayli na at kaburi mung akakit ing baling timan na—lalu na nung para keka.

E na ka bisang mikawani kayu at nung mikawani na kayu buri mu bukas na. Inya buri mu naman matudtud n aka oneng e na ka man mipatudtud uling susukilkil ya keng isip mung ya mu ing laman na. Ya mu ing makabusal. Pati pamagaral mu mipapaburen. Mangayayat ka. Mangadalyawatan ka naman uli ing pangabalisa.

Kalabas ding pulumbanwa—e ko man mibalausnan—mikawani kayu king nanu mang sangkan dapot e me pa mu rin lubusang akalingwan ing mumuna mung irug—balik-balik ya pa mu rin king panalala mu ne, bolang!!!

***

Masayang aldobeytan keka, Rowen G. Yabut, III, king aldo ayni! Pakanamnaman mu ing saya ning kayaldawan mu, ne?Patagal na mu ing pang-aldobeytan kung ibye keka. Sali ku pa.

***

Dake Talabaldugan:

irog/irug – (palagyu) sinta, pakamalan, kaluguran, mutya. English: term of endearment or appellation for the beloved, dear, darling, sweetheart. Alimbawa king pamangamit: “Ala yang aliwang irug ing baintaung ita nung e mu ing bungsu nang Osung a makatuknang lele ning Sapang Makuyad.”

irug¹ – (palagyu) pamanirug, pamalsinta, pakamal, pamaglugud. English: fondness, affection, romance, love. Alimbawa king pamangamit: “Segana-ganang tau datang king bye ra ing irug bisa la’t e bisa uling likas kareng sablang lelangan iti.”

irug² – (palagyu) pampagana. English: appetizer. Alimbawa king pamangamit: “Agyang alang irug at kabud mu asin ing titiltilan nang Polong malyari neng paylasing dili na.”

irug³ – (palagyu) pabagsak, pataluras, sulsul. English: bribe. Alimbawa king pamangamit: “Inya mu mipasar ya keng pamagmaneu keng saken na ing taung yan uling minye yang irug keng LTO—uyta misabal ya keng impun sampaluk.”

isâ – (panguri) mumunang dili keng bilang, metung, magdili-dili. English: one. Alimbawa king pamangamit: “Minuli ya keng isa ing mapangayang Tibu agyang asne kasalapi kanita uling migsalwak-sabi yang alang patugut.”

***

GAWING MEKALINGWAN KARING KAPAMPANGAN!

E pa mekalingwan kareng kabalen ing bansag a malambis da kareng karelang palsintan at agya mang malati ya ing lalawigan, miyayaliwa la pa mu rin yaus deng Kapampangan kareng karelang pakamalan. Deng aliwa—“manyanggul”, uling deng babai naman mapanyanggul lang tagana. E uling ilang mibubuktut at mipapanganak kareng bingut o sanggul keng Tagalug. Ating ing yaus da, “Joe”; atin mu namang “tart”; miyayaliwala yaus agpang keng nung nanu ing panakit da kareng karelang palsintan. Mekalingwan na ing “irug” o “mal.”

***

PAMIPALINO: Ing Kapisik magnasa ya at manwalang misubling pasibayu ing lagablab ning legwan ning Kalinangan Kapampangan kapamilatan ding keyang dalit, kawatasan, amlat at miyayaliwang kapaglalangan-panyulat a misulat king pigmulan at tune kulitan kambe ning dalise at mapagmasabal a pamisip at parasan.

Ing panyulat ding pipumpunan yang sukat mataluki at miparangalan kapamilatan ning pamangamit kareti at aliwa ring karing dayu at salungat a paralan dang dela keti Kapampangan. Ing Kapisik ala yang kikilingan a kapanaligan, aguman o ninu man nung e ing Lubusang Katutwan.

Malyaring sumulat king garciakragi@yahoo.com para karing kutang o munikala.


VIEW COMMENTS
DISCLAIMER:

SunStar website welcomes friendly debate, but comments posted on this site do not necessarily reflect the views of the SunStar management and its affiliates. SunStar reserves the right to delete, reproduce or modify comments posted here without notice. Posts that are inappropriate will automatically be deleted.


Forum rules:

Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!

sunstar.com.ph