PAMPANGA

Garcia: Commitment: Choice of yes or no (Tipan: Pipamilinang wa o ali)

Kapisik

“NENG miyarap ya keng amun, ing pusung maki-tipan mantun yang paralan.

Ing pusung e migpasya mantun yang paralan tumakas.”

~Andy Andrews

“Ing pamagtipan mangabaldugang mandatilang tapat king sinabi mung gawan mu

malambat kaybat nang ing ganang asabi mu iti likwan na na ka.”

~Anonymous

“Ing sikan lub ya pin ing tipan a magmula ka agyang alang bitasa king tagumpe.”

~Johann Wolfgang Von Goethe

“Para maglayag king metung a pamaglakbe bang miras king parasan at tagimpan mangaylangan katapangan. Para mandatila king dalan ayta mangaylangan sikanan lub.

Ing talete a pisusuglung na la deng adwa ya pin ing pamagtipan.”

~Steve Maraboli

“Ing metung mung tatagulaling na ing sarili na king metung a parasan kapamilatan ning mabilug nang sikanan at kaladwa malyari yang maging tutung panginwan.

King sangkan ayni ing pamaging panginwan adwanan ne ing sablang mabilug a pangatau.”

~Albert Einstein

“Ing tipan ya pin ing manalili king aske ning pangaku king katutwan.”

~Abraham Lincoln

“Yang mamintu king alang kapupusang dalerayan ning makatagulaling a kasuywan

at ganap a susuglung king sarili nang maki-kasalpantayanan,

gagawan na Kung kakataskatasang parasan, bina yang binang mal Kanaku.”

~ Dalit ning Kakataskatasang Panginwan, Dangka 12: Sunis 20

(Bhagavad Gita, 12:20)

Bottom of Form

***

Ating mapilan kareng tau ing magkasakit mamili keng pakibat nung anyaranan lang tipan karing adwa mung amanu—“wa” o “ali.” Dakal karela ing maglibutad na la mu kanu uling masakit ing kakampi keng metung mu. Buri dang sabyan e la bisang masipit keng pamamili king nung sanu ing mali o makatud. Metung a pamanakas ini keng masabal anting matung a kayagum ning metuketawan o agyang anti mung metung a siping bale o anting memalen.

Metung kareng kakaluguran ku manibat inyang malati ku ing makanyan a ugali. Nung mipapate kayu ning metung yu pang kakaluguran mangilag ya kesa keng mamilatan ya kekayung adwang e mikasundu agyang makananu mung patunayan kaya a ing metung mu in gating mali inya ing metung mu ing dapat kampyan. Kasi nung alang sumabi king magkamali a mali ya—maulit at maulit pasibayu ing kamalyan nang gagawan.

Bala na kasi kanita makatud ya naman uling agyang ating dapat sumabi kayang magkamali ya—e na sasabyan niti ing nung nanu ing tutu—nung e mamyalungan ya keng libutad bang e ya mayaus a ating kakampyan.

King pamiyabe, ing pamaging-tapat keng tipan maragul ya ulaga. Nung pengaku ning metung king aliwa a tuparan na ing pikasundwan agyang nanung malyari dapat nang tuparan ita kabud mekibat ya king aliwa—wa man o ali—a gawan na o e na gawan ing pisabi yung tipan. Kabud minawa ka o tinangu ka at kabud minisding ka sukat mung talakaran ing binye mung pakibat. Aliwa itang nung sanu mu ing makakayap keka agyang tinipan ka ibayu mu kabud e na makakayap para keka ing sadya mung binye tipan.

Nanung masakit king makibat wa o ali? Masakit mu iti nung minawa ka o minali ka dapot e mu pala agyung talakaran ing nanu mung pekibat mu anting tipan king kakasundu mu. Inya nung e ka siguradu keng wa—ali namu—e na ka makibat wa nung e mu pala agyu.

E mu sasane ing pangamagadtu pusad, abe.

***

Dake Talabaldugan:

isaw/iso – (palagyu) bituka, lamang lub. English: intestines, animal entrails used for food. Alimbawa king pamangamit: “Maralas gawan dang tidtad deng Kapampangan ya pin ing iso.”

ise – (palagyu) pekamasanting a paro. English: a type of shrimp. Alimbawa king pamangamit: “Pengali yang ise ing bungsu nang Dinang inya masanting ya katawan oneng masura ya lupa.”

isding – (palagyu) piling, tanda ning e bisa. English: shaking of head, opposite of nod. Alimbawa king pamangamit: “Pane ing isding nang Piding baling kukutnan ya nung kalupa neng Digung uling lupa ya kanung duryan ita.”

isip¹ – (palagyu) pamisip, kaisipan. English: thought. Alimbawa king pamangamit: “E ya milako keng isip ning bingut ing ayalben na keng sine inyang Duminggu at parati ne pa kanung apapaninap.”

isip² – (palagyu) sanak, pamisanak, taluse. English: understanding, comprehension. Alimbawa king pamangamit: “Ditak la mu ring ating isip keng sigalut a dela ning dintang a pamuntuk ning balen a bayu.”

***

GAWING MEKALINGWAN KARING KAPAMPANGAN!

Kareng pane isding a anak deng pengari neng mimwa la bibilangan da la bayu da la parusan. Mapalyaring isila da la, barugan da la o ikulung da la keng silid a madalumdum. Mamilang la mung atlu at nung e la pa mamintu miparusan na la. Ating mamintu na keng isa pa mu. Atin mu naming e makukwa keng isa at panayan da pang lumagpus keng atlu ing bilang bayu la pa kimut mamintu inya pin mipaparusan la.

Ing gawing ayni e na binang malilyari uli na ning deng pengari ngeni keraklan mamintu na la tata at ima. Makanyan man, ini ata ing sangkan inya daragul lang masyas a buntuk deng kayanakan ngeni. Deng kanu kasing e mekaptakman barug antita la. Oneng atin mu naming anak a makukwa keng sabi mu, lawe mu o keng pakisabing mayap.

***

PAMIPALINO: Ing Kapisik magnasa ya at manwalang misubling pasibayu ing lagablab ning legwan ning Kalinangan Kapampangan kapamilatan ding keyang dalit, kawatasan, amlat at miyayaliwang kapaglalangan-panyulat a misulat king pigmulan at tune kulitan kambe ning dalise at mapagmasabal a pamisip at parasan.

Ing panyulat ding pipumpunan yang sukat mataluki at miparangalan kapamilatan ning pamangamit kareti at aliwa ring karing dayu at salungat a paralan dang dela keti Kapampangan. Ing Kapisik ala yang kikilingan a kapanaligan, aguman o ninu man nung e ing Lubusang Katutwan.

Malyaring sumulat king garciakragi@yahoo.com para karing kutang o munikala.


VIEW COMMENTS
DISCLAIMER:

SunStar website welcomes friendly debate, but comments posted on this site do not necessarily reflect the views of the SunStar management and its affiliates. SunStar reserves the right to delete, reproduce or modify comments posted here without notice. Posts that are inappropriate will automatically be deleted.


Forum rules:

Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!

sunstar.com.ph