SECTIONS
Thursday, September 19, 2019
PAMPANGA

Garcia: Ninoy Aquino, Kaybat ning 36 Banwa (Ninoy Aquino, after 36 Years)

Kapisik

"E TAMU sukat manalig king metung a tau; sukat tamung manalig kekatamu ngan. Itammu ngan malyari tamung malsa para king sangkan ning kalayan at inya sa't tatalakad ku ngeni at maging pekapun, at nung itamu pekapun tammu ngan, apapalyaryan ta ya ing sangkan ning kalayan."

"Nanung akarapat ning metung a tau nung ding Pilipinu kaluguran da ing pangayalipan da, Nung deng memalen a Pilipinu abating da na ing siwala da at e la makapayali king mapanlupig, Nanung akarapat ning metung a tau. Ala kung ukbu, ala kung talatuki, ala kung salapi, At atin ku mung e kukurul a diwa."

"Apitimbang-timbang ku na la ngan ding mayap dang dapat at kamalyan da ring Pilipinu, at dintang na ku king kapasyan a ing Pilipinu sulit yang ikamate." -- Ninoy

***

Inyang atlumpulu't anam a banwa na ing milabas, ating milyaring meging mitsa na ning pamamakbung na't pangalaso ning Batas Militar at pamagbalik na ning Demokrasya keti Pilipinas. Inya manawa tamung makagalo ngeni uling atin tamung kalayan kapamilatan na ning pangasubli nang pasibayu ning Deokrasya keti Pilipinas.

Inya naman misubling pasibayu ing Demokrasya at kalayan tamu anting memalen uli ning pamigunyat nang Ninoy o Senator Benigno S. Aquino Jr. Inga pangamate na yang meging sangkan bang ding keraklan da ring memalen migising la king bangungut a pigkalub na ning diktador a Marcos kanita at ing pamagbaba na at pamipasyag king Martial Law o Batas Militar.

Dakal karing kayanakan ngeni, e da na disnan pa ing aldo ning pangamate nang Ninoy kanitang banwang 1983 at kadwampulu't metung a bulan ning Agostu. Kapalyan-palyan inyang milyari ita at kaybat-aybat dang meyugtu deng keraklan ding memalen.

Nukarin ka at nanung gagawan mu inyang berilan de at apate de i Ninoy keng Manila International Airport king kapalyan-palyan na ning ugtungaldo? Mekad ating kalwal-alwal da keng pipagaralan da o reng aliwa mamangan la pang bakal dang paugtwan. Deng aliwa kaybat-aybat dang mengan kareng kariyan at deng aliwa paynawa na la detang maranun matudtud gatpanapun. Ating manalbe kareng TV kilub ning kwartu keng ospital. Ating payuli ibat Menila.

Kanita ing balita dinagundung e mu keti Pilipinas nung e mabilug a yatu -- deng TV at radyu lupa-lupa la babalita -- ing pangamate nang Ninoy kabang pakuldas ya keng eroplano kambe da ring sundalus a dinakit kaya. Berilan ne kanu ning metung a Komunista dapot e kapanipaniwala ita uling makakasat neng tambing ita bayu ya pa mebaril ing senador at pakuldas ya pa.

Ing balas menibat ya keng tundun na at tinaglus ya king baba na at karin ya linwal. Ating mapilang kawal a makataluki kaya keng gulut na at itang metung karela ing memaril kaya. Makasubsub yang mengaring uman ne ing Indung Tibwan Ninoy at ing daya na mibubu anting daun na kaya. Ita meging bini a menuyat bang tikdo anting metung a impun a mamungang mayumung bunga ning kalayan a manibatan king bulaklak ning Demokrasya.

Magmula king aldo ayta dakal lang memalen a migising pangamakabalen at yang penibatan na ning pamisasanmetung da bang ing Edsa People Power maganap yang alang kabalak-balak at yang pigmulan ning wakas ning diktador at ing kayang batas military a malambat sinupil at sinakal king bangsa.

King aldo iti gaganakan ding makabalen a Pilipinu ing pangayangu na bye Ninoy -- ing bayani ning makabayung panaun.

***

Dake Talabaldugan:

1. itik¹ - (palagyu) maralas panibatan ding ebun a gagawan dang balut. English: domestic brown duck, usually in the rice fields. Alimbawa king pamangamit: "Deng palang ebun da reng itik king Makabebe at Masantul ila ring gagawan dang balut king Paterus at abalu-balu ku ita inyang akasabi ko reng tau karin Paterus."

2. itóng/itúng - (palagyu) palagyu kareng mambang o anak a lalaki. English: appellation for a young boy or lad. Alimbawa king pamangamit: "E na ka masyas a buntuk, itung neng tutuburan da ka reng matwa mu uling buri da mu ing mabyasa ka keng bye mu angga na keng mitikdo na ka kareng sarili mung bitis."

3. iw๠- (palagyu) pataram a misusumangid taram. English: double-bladed dagger. Alimbawa king pamangamit: "Metarak yang iwa ing lalaking bayung dating keng barangay uling magpapangaya ya kanu at amunan no ngan deng akakatagmu na."

4. iwi, pamag-iwi¹ - (palagyu) pamanese, pamaningat. English: taking care of an animal as pet or for anyone who is the proprietor. Alimbawa king pamangamit: "Manibat kanita angga na ngeni e da na alakwan ing iwi da kareng ayup deng itatang den."

5. iyán¹ - (palagyu) uyan pin, yapin yan. English: that is it. Alimbawa king pamangamit: "Iyan pin ing pantunan dang asu reng miyasawang Pentung at Tsuling napun pang kasalungsungan babagyu."

***

Gawing mekalingwan karing Kapampangan!

Ing panirug amanu kareng mambang o lalaking anak kanitang minuna ya pin ing "itung" dapot ngening kasalungsungan mekalingwan na anti keng "inang" mu naman. Magagamit ya iti neng maglabis la reng pengari kareng anak da. Kesa keng ing lagyu da reng anak a lalaki ing gamitan ing "itu" o itung" yang yaus da. Ngeni, makakalingwan na ing gawi da kanita reng kabalen tamu at maralas deng English a amanu ila nang panalili da.

***

PAMIPALINO: Ing Kapisik magnasa ya at manwalang misubling pasibayu ing lagablab ning legwan ning Kalinangan Kapampangan kapamilatan ding keyang dalit, kawatasan, amlat at miyayaliwang kapaglalangan-panyulat a misulat king pigmulan at tune kulitan kambe ning dalise at mapagmasabal a pamisip at parasan. Ing panyulat ding pipumpunan yang sukat mataluki at miparangalan kapamilatan ning pamangamit kareti at aliwa ring karing dayu at salungat a paralan dang dela keti Kapampangan. Ing Kapisik ala yang kikilingan a kapanaligan, aguman o ninu man nung e ing Lubusang Katutwan.

Malyaring sumulat king garciakragi@yahoo.com para karing kutang o munikala.


VIEW COMMENTS
DISCLAIMER:

SunStar website welcomes friendly debate, but comments posted on this site do not necessarily reflect the views of the SunStar management and its affiliates. SunStar reserves the right to delete, reproduce or modify comments posted here without notice. Posts that are inappropriate will automatically be deleted.


Forum rules:

Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!

sunstar.com.ph