BAGUIO

Luzano: Delubyo ni Taal, adu’t impugsona a kontrobersiya!

Karit Ken Kayetket

SAAN a naidekta... saan a nagayatan no apay a pimmutok ti bulkan-Taal. Kunada, amangan ta senyales daytoy a rumbeng nga adda rumbeng a panagdaan kadagiti mas napegpeggad pay a pasamak iti masakbayan. Adda met nagkuna a pannubok manen daytoy ti Apo tapno maipalagip kadatayo nga adun ti pagkukurangantayo wenno adun ti intay panaglablabes.

Iti ababa a pannao: Kidag daytoy ti Apo gapu ta maliplipatantayon ti tumangad ken mangipateg iti intedna a talek ken pannarabay. Ngem ala... gapu ta addan dayta a pasamak, pannubok man wenno ania ti kaibatoganna kadatayo.

Maymaysa laeng ti intay maikaraba: Pagtitinnulong no kasano a makabangon dagiti biktima ni Taal. Ngem sakbay nga intay suyoden ti adu a kontrobersiya nga imbunga ti trahedya ni Taal, padasentayo met a taldiapan dagiti sumangka-kontrobersiya met a paspasamak iti naglabas:

***

Sakbay a bimtak ti Bulkan-Taal... medyo naep-epan ti bara ti tensiyon sadiay Middle East iti likud ti panag-alburuto met ti Iran iti pannakatay ti bigbigbigenda a bannuar ti pagilianda a maysa a nangato nga opisyal. Daytoy ket bunga iti strike nga inaramid ti Amerika. Imbag laketdin ta saan a bimtak ti riribuk a kas pinagdandanagan ti sangalubongan. No saan a naep-ep wenno nasebseban ti nakuna a tensiyon... amangan ta adu a kailiantayo nga Overseas Filipino Workers (OFWs) dita a rehiyon ti derekta a maapektaran.

Kinapudnona, addan dagiti napaawid nupay ad-adu pay dagiti kunada a mayakar manipud iti Iran ken Iraq. In short... gapu iti tensiyon ti gubat wenno rinnisiris dagiti nabibileg a nasyon, adu ti mairamraman.

Sinaruno met ti kontrobersiya panggep iti palpak kano a report ti gobyerno ti Kuwait iti napapatay nga OFW. Gapu iti dayta a pammaneknek nga inaramid ti National Bureau of Investigation, nangeddeng ti gobyerno a nagtinnagen iti permanente a pannakai-ban iti pannakaipatulod kadagiti OFWs sadiay Kuwait. Ti nakasaksakit a kinapudno ket agdas-al kenni piman a kailiantayo a kaasi a mangmangged iti ballasiw-taaw tapno dumur-as ti biagda... ngem adu kadakuada ti mayaw-awid a bangkay a nangrippuog iti amin nga arapaap ken misyonna iti biag.

***

Calamity fund... nakalamedad kano! Maryusep! Baro a kalamedad wenno daan? Kastoy dayta, pards. Nalpasen a nagamulo ken naisaang agingga’t naaprubaan ti National Budget itay nabiit. Trilliones dayta apo. Ngem ti bangsitna, P16 bilyon laeng kano ti nailatang para iti calamity fund. Itay kallabes, nabasnotan ti Mindanao gapu iti ginggined a sinaruno met ti layus iti Kabisayaan. Adu dagiti dinadael dagita a kalamedad. Natural, kasapulan iti pondo manipud gobyerno tapno matulungan dagiti biktima a makabangon.

Simmaruno ketdin ti ipuputok ti bulkang Taal. Nakarkaron a dakdakkel ti kasapulantayo a calamity fund, saan aya? Ngem iti imasna, imbes a manayonan koma ti sigud a pondo-pangkalamedad, naksayan pay.

No intay lagipen, idi panawen kano ni Ex-PNoy, idi bimmaba daytoy idi June 30, 2016, ti calamity fund ket P38.9 bilyon. Ngem idi 2017, adu ti nasdaaw ta naksayan daytoy iti P22 bilyon isu a nagbalin laengen a P16.9 bilyon laengen iti agdama. Dayta ti sinukisok ni Sen. Panfilo Lacson no apay a natapyasan iti nagdakkel ti nakuna a pondo. Naduptalan kano ti senador ti naksay (P22 bilyon) ket naipan kano iti pork barrel dagiti sumagmamano a kongresista.

Tsk tsk...no pudno daytoy, pards... ken no sibibiag laeng daydi lolok... amangan ta rimpo-rimpongenna dagiti buwakaw sana itabsaw iti ngiwat ni bulking Taal. Ngamin para iti daydi lolok... ti panagkurakot wenno panagibulsa iti dimo kuarta ket nadagsen a pagbasolan. Masapul a nadagsen met ti pannusa. Ngem gapu iti laing dagiti mangisaksakit iti aramid a maikaniwas... kumtat dagiti barsak ken ubor kadakuada. Ti masapul ket dagita koma kano ti pagbittakan ti bulkan ta di kaasi dagiti piman a taxpayers. Ayos, lolong... mayatak dita a kapanunotam. Ti laeng pakaassiak iti daydi lolok, idi bimtak ti selos daydi lolak, dita a naspak daydi lolok... nasdo aginggat naunnat a din immanges.

***

Intayon sublian ti tema panggep iti pimmutok a bulkang Taal. Kas iti napasamak idi pimmutok ni bulkang Pinatubo... adu ti imbungana a kalamedad. Adu a biag ti naipatli, nadadael a sanikua, pasdek a napunas, nag-disyerto a luglugar iti sentro a Luzon ken adu pay a delubyo. Tuok ken rigat ti nagpuonan dagiti umili tapno bumangon. In-inut, nasaem man ti lammana dayta a trahedya... gimmilap met laeng ti silnag ni namnama manipud kasipngetan. Ti ibabangon manipud iti pannakailupitlupit ni delubyo ket nangibunga iti pinnateg, sinnakit ken tinnulong. In-inut a naglunit ti sugat. Ngem sugat a kasla kayat manen a biagen ti maysa manen a delubyo babaen kenni bulkan-Taal.

Nupay saan a kas kapigsa ni Pinatubo... nadagsen manen a pannubok kadagiti kailiantayo iti pakabuklan ti Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, Quezon (Calabarzon) ken dumna a disso. Adu a negosyo ti dinadael ti ash fall. Adu a residentes kadagita a disso ti nasitaksitak a nagpakni.

Sadiay laeng Batangas, umabot iti P75.55 milyon ti gatad dagiti nadadael a 752 nga ektarya ti mula kalaksidan dagiti nadadael a negosyo ti lames ken dadduma pay. Ti nakas-ang, adu a pamilya ti narebbaan iti balay. Kaawatan nga awanen ti sublianda a taeng. Ngem adda dagiti report nga uray maiparit ken delikado, adda latta dagiti residentes ti agpilit a sublian dagiti bab-balayda bareng kano ta adda pay maisalbarda.

Gapu iti kasta nga eksena, naibilin kadagiti natutured a residente a dida koma agbayag kadagiti sublianda a taengda ta napeggad. Masapul nga agsublida a sigida kadagiti evacuation centers. Daytoy a pasamak ti nainget nga ipatpatungpal dagiti otoridad manipud Philippine National Police ken Armed Forces of the Philippines.

Ti nakakaasi, kunada... ket dagiti nabati a dengue wenno animales dagiti nagbakwit....sadiaydan a magaburan. Adda met tignay ti Department of Agriculture babaen iti tulongda kadagiti mannalon ken mangngalap nga apektado babaen iti pannakaiwaras iti libre a fingerlings, livestock, bukbukel a maimula ken ramit iti talon.

***

Ti maysa kadagiti nasaem a kontrobersiya ket ti imbutaktak ti Department of Trade and Industry nga adda gayam dagiti negosyante ti immabuso kadagiti biktima ti bulkan-Taal. Imbes koma nga ibabada ti presyo dagiti tagilakoda kas koma iti kasapulan unay a “face masks,” impangatoda ketdi iti kasta unay. Dayta ti nakaigapuan manen ti ipupudot ti pidit-pidit ni Pres. Duterte. Nadagsen ti ballaagna kontra kadagiti mananggundaway a negosyante.

Binilinna ti PNP ken military nga agiwarasda iti libre a protective mask kadagiti agkasapulan. Kas tulong met ti DOH, babaen kenni Health Assistant Secretary Maria Francia Laxamana...no agkurang kano ti magatang a “face mask” ket adu ti agkasapulan... mabalin kano a maaramat dagiti diaper, bra ken panty!

Kasla naalimamadko ti arasaas daydi lolok, pards: “Mabalin dagita basta baro ken dipay naaramat. Ngem ania ngata ti langa ti maysa a barbasan a lalaki a naka-face mask iti “panty?” Susmaryusep ti la mayar-arasaasmo lolong.

Agulimekka man dita. Ikararagmo ketdi a sapay koma ta agulimeken ni Bulkan Taal ta adun dagiti bumatbato iti dugsak ken pammabalaw iti serbisyo kano ti Philvocs.

Tsk tsk... pati Phivolcs, kayatdan a paimbestigaran ta nagkurangda kano iti umno a pakdaar sakbay a pimmutok ni Taal. Haayy sige, agbibinnarsakkayo laeng dita ta agpakadakamin. Adios mi amor, ciao, mabalos!


VIEW COMMENTS
DISCLAIMER:

SunStar website welcomes friendly debate, but comments posted on this site do not necessarily reflect the views of the SunStar management and its affiliates. SunStar reserves the right to delete, reproduce or modify comments posted here without notice. Posts that are inappropriate will automatically be deleted.


Forum rules:

Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!

sunstar.com.ph