PAMPANGA

Garcia: Lakwas Misusubi pa mu rin ing Makayawang Sakit (The Contagion Worsens Even More)

Kapisik

"King balang kaligaligan, ing pamikakunu at pangabalisa, mamangat la king matas a gasgas - ing gasgas ning pamamakalulu, tepangan, pamisanak at lugud." -- Amit Ray

"Atin tamung pagasa bang gawang mapilang bage migit king pangkaraniwan. Kabang susulung tamu kanining panglaganas a makayawang sakit malyari ta yang baywan ing yatu. Lalang labwad ning lugud. Labwad a nung nu tamu maganaka king balang metung. Labwad a nung nu'tamu maganaka king nanu mang uri, lipi, piniling kasaryan, nanung kasalpantayanan o kelan o nanu mang kapanintuan ing atin tamu. Labwad a e mamatul karetang ati king pipanipunan pamangan. uling malyaring itamu deta ung ditak mu ing pamiyaliwa da ring bage-bage. bustan a ing lugud at ganaka ing magi tamung dalan-tuntunan." -- Johnny Corn

"Ing kaligtasan mibibiling ating patas a sikanan king balang metung, king palipi, king magpabaliwas, king balayan, king bangsa at king pangmabilug-yatung pamiyugne-ugne. Ing kaligtasan, king malwalas a kabaldugan, dikil ya king ligaya, pamagdamut at kalayan ning metuketawan." -- William M. Jeffers,1946

"Ala king kasalungsungan a panulu o bakuna laban king Coronavirus, Ing bawang yang pekamatalab kinng pamadagdag upaya ning senayan. Ating malawak a pamanaliksik king pamanalab niti. Dapot lubus ya iting alang makayaliwang talab at malyari ya iting gamitan parati bang pupulan ing kayapan niti." -- Srinivas Mishra

"Ing panganib a e ta binang asaan pekamabilis daratang kekatamu." -- Voltaire

***

Mag-apat ang bulan ing makayawang sakit a meging pandemic dapot keti Pilipinas ala pang kapurit mang aslag ning pagasa a iti mapupus na. Agya mang ing ECQ gewa deng MCQ bang ipakit da a mayayampat na ing Covid-19 dapot pikabalwan tamu a iti metung a e tutung kapanwalan uling alang patugut lang midaragdagan deng mangayawa at e la man mababawas ditak mu man.

Mekad pasikanan da la lub deng memalen dapot lalu la pang miragdag deng mangayawa nung mabawasan ing pamaningat da reng tau uling bala da milalako na ing sigalut. Bala da mo malyari na lang libut-libut, e na manakap lupa, asbuk at arung at agyang e no manwas gamat parati malyari na ita uling ita ing payabut na ning kapasyan king pamanalili keng ECQ king MCQ. Maragul a kamalyan ita.

Makananu naman -- uling kasi makapaglakbe na la bang manintunan at manakitan ding keraklan -- bala da reng tau tutu pin ing sasalese na ing kabilyan tamu. Ay, ali pa, abe!

Midaragdag lang dina-dinalan deng miyayawa aldo'ldo at ala pang bakuna angga man ngeni at e ta balu nung kapilan mika-bakuna a makapatuknang keng makatakut a sakit a laganap at lalaganap pa mu rin angga man ngening alang patugut at alang malino nung kapilan magwakas.

Mingat ta pa lalu ngeni-mag-face mask at mag-goggles, magdala parating alcohol at e ta tatagkilan ing lupa tamu; dayu ta pa lalu kareng aliwang tau lalu na e la maka-mask o e do susulud masalese deng mask da. Makatakap la asbuk dapot ing arung da makalto ya; mingat tamung e tatalan kareng gwernan eran at talnanan namu man at matudtud tamung masalese at ganap at mangan tamung masustansya parati.

Mayari na sana ing linggatung! Mituknang na mu naman sana ing pamaglub da reng Isik keting alang patugut lalu na reng kareng POGO. Makakulami la! Makapangablad la!

***

Dake Talabaldugan:

linkod/linkud (palagyu) e tutu o maling gawa-gawang balita o kapabalwan. English - hoax, fraud, ruse, prank, imposture, swindle, cheat. Alimbawa king pamangamit: "Dakal lang menwala keng linkud kareng kabalen tamu inya pin menyambut la reng e sukat manyambut inyang milabas ing alalan pambangsa."

linggatong/linggatung (palagyu) ligalig/kaligaligan, linggasu, gulu, malun/kamalunan. English - mental perturbation over what seems like an insurmountable or unsolvable problem. Alimbawa king pamangamit: "Kasna ya buntuk ing lalaki king linggatung pauli ning pamangambala ning babaing magsangkan-sangkan makapagkaluguran kaya at kaybat likwan neng alang pamun ing gilu na."

linggit (palagyu) dinukit a askul. English - chiseled molding. Alimbawa king pamangamit: "Dakal ya agawang larawan ning Nwan a Bingut keng ginamit nang linggit i Gimung inya saguli apasulit na ing inutang namung gewang punan."

lingád (palagyu) pamaglingad, pamanyalungat, pamanyalikut o e pamanamin king katutwan. English - denial, cover up, refutation, rebuttal, repudiation, disclaimer, counterstatement. Alimbawa king pamangamit: "Lingad alang patugut ing gagawan da reng e bisang mamin keng gewa dang kamalyan inya bandang tawli mayayakit mu rin ing sasalikit da."

lingíd (panguri) makasalikut, makapampan. English - secret, unknown, unbeknown; hidden. Alimbawa king pamangamit: "Lingid kaya ing ampun ya pala ing sese dang dalagitang i Pura ding miyasawang magtinda king lele palengking di Kiku at Taling."

***

Sadyang gawi da reng Kapampangan

Usu kanita neng mumuran ing sukub o makisukub la reng alag daralang payung o kapoti kareng magdalang payung da. Dakal kasi kareng tau ing asa kayarti. Para karela baduy o manawang ing magdala-dalang payung uling balamu mo asno katakut miyuranan o mibilad deng magbakal payuung parati. Mekad awsan do pang mama's boy o papa's girl deti uli ning ggawi da.

Kabud mirasan yang uran ing ninu man -- babai o lalaki -- makisukub ya agyag asne kalati ing payung. Den namang baintau asno kaburi, at agya man deng

dalaginding antita mu naman nung kapad de santing ing kasukub da. Ngeni, e na malyari ita uling dintang na ing makayawang sakit, ne abe! Makisukub ka -- keraklan -- masukul ka pa!!!

***

PIGAMPA: Ing Kapisik manalig yang misubling pasibayu ing lagablab ning legwan ning Kapampangan kapamilatan ning pamipasigla king keyang Kalinangan -- ding keyang dalit, kawatasan, amlat at miyayaliwang kapaglalangan.

PARASAN: Pagnasan na niting ing paralan ning panyulat at sablang dake ning Kalinangan tamu a telukyan ding pipumpunan yang sukat mataluki at miparangalan kapamilatan ning pamangamit kareti at aliwa ring karing dayu at salungat a paralan dang dela keti Kapampangan.

Malyaring sumulat king garciakragi@yahoo.com para karing kutang o munikala.


VIEW COMMENTS
DISCLAIMER:

SunStar website welcomes friendly debate, but comments posted on this site do not necessarily reflect the views of the SunStar management and its affiliates. SunStar reserves the right to delete, reproduce or modify comments posted here without notice. Posts that are inappropriate will automatically be deleted.


Forum rules:

Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!

sunstar.com.ph