PAMPANGA

Garcia: Ing Diparan ning Palabyasan (The Proverb of the Rice Container)

Kapisik

"SUKDAN mu ing ginulis a lwa king salu ning ilang

Ya rin itang pata na ka king mepayo paralampu ning kelang-malit

Mengaklak na ka king karelang pakupas nang gulasyo

A ika mu naman ing sangkan king laksang tagulele da

Uli ning sasamban mu ing upaya ning api

A yangkak ning alang-sikoting katampalasanan.

Pepayakmul mu ing pali at dimla king bakal

Bang tupdan ing balata ning pekapun mung pendakurak

At rigsa mu la ring aske ning kapayapa't kalaplalan

King kapanwalan mung ika ing dintang a bayung talapangabus

Karin ya miyasik ing bini ning pamakisaman king lupa mu

Gagabakan da king karelang bangungut.

Padurut kang tinilo karing pakpakang tingkaputi

Agnan ding kampong mung memalebe karing tiklwan ning dapu

At bigka ra ing kamandag ning kamwang sasalipara king taram

Megmula karing kapusad-pusaran ning pekapun ning karalumduman.

Karin ya misapwak ing mebuguk nang lulukubang ebun

ning alakdang minasyad pati na karing isip da." -- Atung Sunis a meyangu king "Paglayug king Katampalasanan" nang Miguel Serrano, ka-9 ning Parunut a Bulan ning 2015

***

Kapanupayan. Metung a mayap a panugali bang apangilagan ing alingasgas at maging masalese at matagumpe tamu king bye.

King diparan ding mangatwa king Makabebe, masasabi ing "E me buring sasanggayid ing takal abyas keng kalalamlalaman ning palabyasan o datukanan abyas". Malalam yang pamangamanu at malino ing buri dang sabyan keng diparan.

Metung a kabaldugan na nita ing e da buri deng mangatwa ing nung kapilan ya menapnap laman ing palabyasan kanita la pa mamirapal saling abyas. Advance lang misip ngara pin deng tau ngeni keng social media. kapanupayan ing pamatungkulan ning diparang iti.

Ing kadwang kabaldugan ya pin ing e ta na sukat pang panenayan ing misagad ya kapanupayan ing ninu man bayu ta ya patugutnan keng daraptan o sasabyan tamu kayan e na buri. Kasi ing kapanupayan (patience o tolerance) ning tau atin yang angganan. Magigisan iti agyang nu ya man anti kakaba kapanupayan ing ninu man. Mekad ating saguli magigisan kapanupayan at atin mu namang malambat bayu la kagisanan kaniti dapot magisan at magisan pa mu rin kabud kinasna na la.

Ngana pin ning metung pang kasebyan, "E mu na panayan kumasna ya ing datukanan uling kabud kinasna ne-lumapo ne." Mangabaldugan a e ta dapat sasagad ing kapanupayan ning para tamung tau uling byasa ta ngan kagisanan kapanupayan.

Nung belan na na katamu ning pengari tamu o ninu mang makatwa-tuknang ta na't patugut keng nanu mang kamalyan daraptan tamung ikakasora o ikakamwa da. E ta la gigisanan kapanupayan deng aliwa-kamaganak la, kakaluguran la ninu man-at isipan tamung atin lang sikoti ganaka ninu man kekatamu.

Datang mu rin ing panaun a apilasa ta na ing panamdaman ding pengari tamu kabud itamu mika-anak ta na naman. Kanita ta'akit ing lalam at katikdi da pagkalub kapanupayan kekatamu deng pengari tamu inyang ala ta pang binang isip at kanita tamu apaulagan ing masabal a king kamatutwanan maragul a lugud da kekatamu agyang asna katamu kasyas a buntuk at sasalungat karing utus da at paganaka da kekatamu bang e ta magkamaling pagsisyan tamu karatang ning panaun.

E ta na paburen sasanggayid ya in takal king kalalam-lalaman ning palabyasan ne, abe.

***

Dake Talabaldugan:

liyó/liyú (panguri) lyu, lilyu, pakiramdam da reng mangayna katawan at kaybat dinurut paulit-ulit. English - dizziness, giddiness, vertigo, faintness, lightheadedness, unsteadinness, lack of balance or equilibrium/dysequilibrium, wooziness. Alimbawa king pamangamit: "E ya milalako liyu balang titikdo yang bigla i Porung inya dela de Menila napun bang apasyasat da nung nanu tagana ing sakit na."

loók (palagyu) bebe, gilid o lele ning dagat/dayat malat/laut. English - bay, gulf, coast, cove, estuary, sea basin, inlet. Alimbawa king pamangamit: "Dakal la pa mu ring pakatuknang keng look ning Mawli manibat inyang bayu la pa dintang deng Kastila keti."

lubá (panguri) linuba, linupak, dildak, dinarak. English - removed or softened by pounding. Alimbawa king pamangamit: "Luba na keng kiskisan ing pale pamisali da inya ala na kang akakwang binang sustansya kalupa na nung dildak mu kabud keng lusung."

lubák (palagyu) bikwal, kulkul, lubak. English - depression in the ground; pothole on road surface. Alimbawa king pamangamit: "Mipadalan la keng lubak deng tuki-tuking saken a magdalang balas inya alang midalan aliwa kilub ning patingapun at kabukas keng papunta Mabalakat."

lubag (palagyu) pamaglubag, pamagbaba o pamanguldas da reng layag keng bangka, paro o biray. English - lowering of the sails. Alimbawa king pamangamit: "Metagal la deng megpalaut keng masikan a sigwa bayu pa man ing sadya dang gagawan a lubag bayu la magumpisang magligo libutad ning dagat."

***

Sadyang gawi da reng Kapampangan

Pekisabi nang mayap ning malugud keng Kapampangan a kakaluguran -- Dr. Juliet Mallari sadyang Talapanibala ning UP Clark at tuturu pa mu rin UP Diliman ngeni -- ing makatuking kapabalwan:

Pamagsane Pamanyulat king Kapampangan

Aldo - Agostu 24-29, 2020

Oras - Agpang king kegiwan tumagun

Kayabe - 15 Pilinang Talasulat karing bisang tumagun atin metanggap a makasulat na

Pipagmasusyan - Uling e da payntulutan ing arap-arapang pamipulung ing pamagsane marapat online (kapamilatan ning Google Meet)

Panyulat a idwang - agyang 5 mung kawatasan (poems) o 1 makuyad a salese (short stories) o 2 sanese (essays)

Aldo Palugit - Agostu 5, 2020

Malapit na, abe.

***

PIGAMPA: Ing Kapisik manalig yang misubling pasibayu ing lagablab ning legwan ning Kapampangan kapamilatan ning pamipasigla king keyang Kalinangan -- ding keyang dalit, kawatasan, amlat at miyayaliwang kapaglalangan.

PARASAN: Pagnasan na niting ing paralan ning panyulat at sablang dake ning Kalinangan tamu a telukyan ding pipumpunan yang sukat mataluki at miparangalan kapamilatan ning pamangamit kareti at aliwa ring karing dayu at salungat a paralan dang dela keti Kapampangan.

Malyaring sumulat king garciakragi@yahoo.com para karing kutang o munikala.


VIEW COMMENTS
DISCLAIMER:

SunStar website welcomes friendly debate, but comments posted on this site do not necessarily reflect the views of the SunStar management and its affiliates. SunStar reserves the right to delete, reproduce or modify comments posted here without notice. Posts that are inappropriate will automatically be deleted.


Forum rules:

Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!

sunstar.com.ph