PAMPANGA

Garcia: Ing Pamigalang Bunga na mu naman ing Kagalangan (Respect is also the Result of Respect)

Kapisik

“PAKIT kang makatud a pamigalang king balang metung,

luguran ya ing pamilya, tumakut ka king Dyos, parangalan ya ing talapanyakup.”

~Mumunang Aklat nang Pedru ? Dangka 2:Sunis 17

(1 Peter 2:17)

“Gawan ing sablang alang makasariling parasan, o alang kabaldugang ketasan,

Nung e, king kapakumbaban paulagan la ring aliwa migit king sarili yu,

e lalawe king sarili yung kapakanan dapot balang metung kekayu king kapakanan ding aliwa.”

~Pilipyanu ? Dangka 2:Sunis 3-4

(Philippinas 2:3-4)

“Ngeni kukutnan da kayu, kapatad,

bang kilalanan la ring gugunyat masakit king libutad yu,

ding maglingap kekayu king Ginu at ding mamye usuk kekayu.

Tangalan la king pekamatas a paglalawe king lugud uli ning dapat da.

Bumye kayu king kapayapan karing balang aliwa.”

~Mumunang Tesalonya ? Dangka 5:Sunis 12-13

( 1 Thessalonians 5:12-13)

“Inya king segana-gana, gawan karing aliwa ing buri yung gawan da kekayu,

uling iti sasampulungan na ing Batas at ding Tiburan.”

“So in everything, do to others what you would have them do to you,

for this sums up the Law and the Prophets.”

“Inya sa’t king segana-gana, daptan yu karing aliwa ing buri yung daptan da mu naman kekayu,

uling iti sasampulungan na ing Batas at ding Tiburan.”

~Mateu ? Dangka 7: Sunis 12

(Matthew 7:12)

***

Ing galang, o pamigalang kusang mipapagkalub karing karapatdapat mipagkaluban kaniti. E ya iti pilit payakmul karing ninu man–anak ka man, kapatad ka man o agyang pengari–gigalang daka nung karapatdapat kang igalang. E pipilit iti o gagawan tungkulan kaninu man agyang pang matwa na ka, matas ka katungkulan, mayupaya ka o masalapi ka o ika ing pekapun ning balen o agyang ning bangsa.

E malyaring isalaksak karing gulunggulungan da reng ninu man ing pamigalang at e uling malyari kang mamatakut igalang da na kang tutwanan ulingnung makagulut na ka at pinilit mu’t pematakutan mu la ding aliwa—e da na ka man gagalang kanita agyang pakit da pang gagalang da ka neng kayarap mu la. Mumulangan da ka mu at ika naman mumulangan mu naman ing sarili mu.

Mapalyaring “makasali’ kang gumalang keka dapot ing kutang tutung galang ita? Agyang panyakalan mo batal nung e ka kagalang-galang e da ka pa mu rin tutwanang igalang. Mekad agyang pakit dang gagalang da ka—king pilubluban da palmuran da ka at panyakalan da ka naman batal.

Ing galang manibatan king pamigalang king sarili. Ing galang pagkalub dang kusa karing karapat-dapat igalang at ing galang panakitan dapot e pamisali at e sasaliwan. Lalu nang e babaratilyu o babaratan uling ing galang alang e anting bilasang asano mebangnas a pamangan a babaratilyu ba’mung saliwan da.

Deng taung kagalang-galang e da man akakwa ing pamigalang keng pamamiblas dang mangamal a imalan, mangamal a sula, mangamal a saken, mangaragul a bale, dakal a pibandyan—akakwa ing galang king mayap a panugali kambe ning malumane dapot makabaldugan a pamagsalita, mayap a dapat at ing pekamaulaga pamigalang karing aliwa anting kapante.

Nung ing lawe mu karing aliwa mababa kesa keka at ing lawe mu king sarili mu matas dili karing sabla—e ka mamasang igalang da ka reng tuturing mung mababa pangatau. Aliwa ita ing panibatan ning tune galang.

Ing galang manibatan king pamigalang mu karing aliwa anti king pamigalang mu king sarili mu. E mu malyaring ipayakmul ing pamigalang da keka ring aliwa.

***

Dake Talabaldugan:

1. lumay (panguri) lume, banayad, bagya. English - mild, gentle, mellow. Alimbawa king pamangamit: “Ing lume ning siwala e mangabaldugan a malume ya pusu ing magsalita, mekad magkumwari ya mu.”

2. lumbâ (panguri) uri ning pating a matuling palikpik. English -(icht.) Carcharias melanopterus, black-finned shark. Alimbawa king pamangamit: “Bala da reng manasan adakap de itang lumba oneng kabud-abud mepangan ya bitis kaniti ing metung dang kayabe.”

3. lumbáy (panguri) lumbe, kalumbayan, lugma/kalugman, lungkut/kalungkutan. English - loneliness, downcast feeling, sadness, melancholiness. Alimbawa king pamangamit: “E ya sukat bibirwan ing ninu man a kasnang lumbe king pusu na uling mekad misubi pa lalu at ya pang maging sangkan ning pamanyakit na.”

4. lumbî/lumbyâ (panguri) ing malutung lura ding magmama o ibat migmama. English - reddened color of the lips or the saliva of ones who chew buyo. Alimbawa king pamangamit: “Kasna yang lumbya ing imalan nang Ambu inya bala ning asawa nang i Dinang ating menampalasan kaya nabengi.”

5. lumbó (panguri) pinuman a gawa keng bikan ungut. English - coconut shell drinking cup. Alimbawa king pamangamit: “Meka-walu yang lumbo kisnang alak i Bining a asawa nang Idad inya pin inyang akit de makatalindata yang alang male keng lele pisamban.”

***

SADYANG GAWI DA RENG KAPAMPANGAN

Ing gawi kanita king pamakilabas da reng Kapampangan ditak-ditak nang mababating at makakalingwan na mu naman. Sadya nung ating misasabi at kaylangan kang lumabas libutad da kaylangan mu pang sabyan ing “makilabas ku pu” at ing metung o adwang gamat mikakapit la at makapaynturu king pupuntalan kabang makalawe ya at makaduku ing makilabas karing pakilabasnan na.

Ngeni, lumabas ya ing ninu man lalu na reng kayanakan a bala linabas ya ing angin a bulag kareng lalabasnan nang misasabi o ating gagawan. metung iti karing sagyang gawi a makakalingwan na at mitatabili.

***

PIGAMPA: Ing Kapisik manalig yang misubling pasibayu ing lagablab ning legwan ning Kapampangan kapamilatan ning pamipasigla king keyang Kalinangan—ding keyang dalit, kawatasan, amlat at miyayaliwang kapaglalangan.

PARASAN: Pagnasan na niting ing paralan ning panyulat at sablang dake ning Kalinangan tamu a telukyan ding pipumpunan yang sukat mataluki at miparangalan kapamilatan ning pamangamit kareti at aliwa ring karing dayu at salungat a paralan dang dela keti Kapampangan.

Malyaring sumulat king garciakragi@yahoo.com para karing kutang o munikala.


VIEW COMMENTS
DISCLAIMER:

SunStar website welcomes friendly debate, but comments posted on this site do not necessarily reflect the views of the SunStar management and its affiliates. SunStar reserves the right to delete, reproduce or modify comments posted here without notice. Posts that are inappropriate will automatically be deleted.


Forum rules:

Do not use obscenity. Some words have been banned. Stick to the topic. Do not veer away from the discussion. Be coherent. Do not shout or use CAPITAL LETTERS!

sunstar.com.ph