Daw sa matag adlaw na ang baha sa bisan asa nga dapit sa Metro Cebu sa milabayng duha ka mga semana nunot sa sige nga pagdumdom sa uwan. Gikan sa hawak ngadto sa liog ang giladmon sa tubig nga maoy nasinati sa mga residente.

Ang mga karsada mao na karon ang nahimong mga sapa kay anaa miagi ang tubig kay ang kanal napuno na usab sa tubig. Ang uban usab nga kanal nigamay na kay wa man malimpyuhi, kansang tanang sagbot anaa naman sab gilabay unya ang uban pwerte ra sad gamaya sa imburnal nga gigamit nga gani ang iring mapakong na kon mosulod.

Nisamot usab ang kadaghan sa tubig kay ang kabukiran nga atua na ang real estate development naa na na usab mosubay ang tubig sa karsada kay wa may drainage nga maagian hinungdan nga atua punta sa kabalayan nga kaniadto wa nakatilaw og baha.

Angay na tingali nga idiga sa mga mayor sa Metro Cebu ang ilang drainage master plan aron atong masuta unsay ilang plano sa mosunod nga lima ngadto sa 10 ka tuig ining di na mapugngan nga baha. Ang Cebu City nagtinguha alang sa “Singapore-like” nga dakbayan apan wa man tay nakita nga panghitabo nga nagbaha sa Singapore.

Kining atong nasinati karon nga baha ug uwan resulta na kini sa climate change ug ang atong pagpasipala sa kalikupan. Di pa kini mao kon magpadayon ta sa atong pagpabaya ug di molihok ang atong kagamhanan ilabi na sa ilang mga programa aron mapugngan kini.

Mas maayo ang mga tunghaan nga ubos sa Department of Education (DepEd) o ba kaha sa Commission on Higher Education (CHED) diin naa ang National Service Training Program (NSTP) ug sa umaabot naa ang Reserved Officer Training Corps (ROTC), mag-andam sila og mga programa aron makatampo sila nga mapugngan ning mga trahedya nga atong nasinati karon.

Mamahimo nga sugdan nila ang programa nga matag human sa mga periodical examination sa mga tinun-an sa DepEd mananom silag kahoy. Inig human sa first periodical examination motanom, unya sa 2nd periodical examination, motanom na usab unya tan-awon kon nabuhi ba ang natanom human sa 1st periodical examination.

Samang paagi usab ang buhaton sa NSTP nga matag buwan mananom silag kahoy unya matag buwan usab nila susihon kon nabuhi ba. Mamahimo usab sila nga motabang sa paglimpyo sa mga kanal ug kasapaan nga gidagsa sa daghang sagbot resulta sa kagahig ulo sa katawhan. (josephelvirtubilan@cnu.edu.ph)