"WHAT have we done to our youth?” (Unsay atong gihimo ngadto sa mga bata o batan-on?). Mao kini ang tuaw ni Legazpi Bishop Joel Baylon sa iyang pagkondena sa halapad nga pinalitay sa niaging piniliay. Wa siya masayod kung unsa nga klasi sa mga lider ang nagpaabot ning atong nasud kung atong himoong basihan ang mga napili karon.

Angayan gayud tang mabalaka. Sayong bahin pa gani sa ilang kinabuhi, nakat-on na ang mga bata pagduwa sa hugaw nga pulitika: pagpamalit og boto, paghakot o ‘pag-house’ sa mga kaubang bata, o ang pagtago nila ngadto sa mga beaches. Ug kini ang labaw natong kabalak-an: moabot ang adlaw nga wa silay makitang sayop sa ilang gihimo.

Wa unya silay makitang sayop sa kickback, wa silay makita nga sayop diha sa pagpangilkil. Wa silay makitang sayop sa sistema nga angayang usbon. Ang pagpangita sa kausaban nga maoy sagad maglatay sa kaugatan sa mga batan-on mapapas na unya.

Ang nagdilaab nga paghigugma sa nasud nga usahay mangahulugan sa pagkwestyon sa mga kahiwian, gibuboan sa mabugnawong tubig sa ka way pagpakabana.

Sayon ang pagpamalibad nga dili tanan nakorap na. Di ko ka na lalison. Apan palihug lang itudlo nako kon hain dapita sa Pilipinas diin ang eleksyon sa SK wala mamansahi kay itudlo ko usab nimo ang bas sa baybayon nga nagrepresentar sa gibag-on sa mga nakorap nga hunahuna sa mga batan-on.

Namugna ang Sangguniang Kabataan sa tumong nga makabaton ug tingog ang mga batan-on diha sa konseho, aron dunay gitawag nga pulitikanhong partisipasyon diha sa pag-umol sa ikaayo sa mga batan-on. Apan natuman ba kini? Wala.

Human sa piniliay sa barangay level, piniliay na usab alang sa pagkapresidente sa pederasyon sa munisipyo, syudad o probibinsya. Mosaka ang presyo sa pinalitay ning higayona, ug mokusog pa ang pagpanghilabot sa mga pulitiko ug mga ginikanan, oo, mga ginikanan nga mao untay motudlo sa ilang mga anak sa matarong nga dalan sa kinabuhi.

Ang mga bata karon maoy mosunod sa linya. Mao kanay giingon sa kantang Next in Line.

Usa sa mga stanza niini nihangyo sa mga batan-on pinaagi sa pag-ingon: And we gotta work, we gotta feel (Kinahanglan natong molihok, kinahanglan natong mobati)/Let’s open our eyes (Atong ablihan ang atong mga mata) and do whatever it takes (ug ato kini himuon bisan unsay mahitabo o bugti niini). Pagkatam-is. Mao kanay gitawag ang ideyalismo nga sistematiko nga gikutkot, giguba sa anay nga gitawag nato nga SK.

Mahimong dunay mangutana: Busa, ato bang hikawan ang mga bata sa ilang katungod nga makabaton ug representasyon? Kanindot sa maong pangutana, mora ug tugob sa pagpakabana. Apan sa pong representasyon kita managlalis. Ug tug-anan ko ikaw nga pagpakaaron-ingnon ang maong pong kung ang SK ang atong hisgotan. Gawas sa pipila nga maihap lang sa tudlo, ang SK ang nagreprensentar sa dinastiya, nagrepresentar sa kagustuhan sa mayor, kongresman, gobernador. Nganong di man ta mohunong sa pagpakaaron-ingnon?

Dihay bantugan nga miingon: “Samtang duna pag mga batan-on sa atong taliwa, dili mahimong mosibog ang buhilaman o sibilisasyon.” Ang usa ka hingkod ug hinlo (bisan dili hingpit) nga pulitika usa sa timaan nga miaginod sa unahan ang sibilisasyon.

Sa SK, dili kaha nga paatras ta niining kalakiha. Dili kaha Sunod nga Kawatan imbis Sangguniang Kabataan? (birada_ruphil@yahoo.com)