“E KU makabitasa nung apanaligan da ka.

Inya tatakut kung sabyan ku la

ring panamdam kilub ning pusu ku.

Inya sasarilinan ku na la mu.

Wa, bisa kung makipagkaluguran keka.

Bisa kung makipagkaluguran karela.

Buri keng ibusni ing pusu ku karing sabla.

At bustan kung ing kasbu ning lugud sumlag kilub na.

Wa, bisa kung makipagkaluguran keka.

Bisa kung makipagkaluguran karela.

Buri keng ibusni ing pusu ku karing sabla.

At bustan kung ing pali ning aldo sumlag kilub na.

Dapot, tatakut kung e mu ku luguran

Nung e ku pakit e tutung lupa.

Tatakut kung e da ka akakaluguran

Nung e ku magkumwaring dakila ku.

Sasalikut king malati kung bale ning lagyu, tungkulan at kule,

Pauli ning e tutung sarili, e ko akakit ding kanakung kapatad.

Wa, bisa kung makipagkaluguran keka.

Bisaskung makipagkaluguran karela.

Buri keng ibusni ing pusu ku karing sabla.

At bustan kung ing pali ning Dyos sumlag kilub na.

~Siddha, “Kakaluguran”,

meyangu king Datukanang Dalit “Banayad a Sikanan”

***

Ating kakalugurang mababating keng bye tamu at atin mu namang kapalit a mamanyatang mu namang bayung kakalugurang a kasunis tamu agyang ngeni ta la pamu akatagmu. Deng mababating mikakasangkan?a agyang manibat inyang bingut tamu pamu kakaluguran ta na la?mababating la pa mu rin pauli ning metung o mapilang sangkan. Dapot maralas a ing kapangariryan ing panibatan ning maplas a pamikawani.

Ngana king dalit nang Bob Marley, “Tau king tau binang e makatalaru, anak; e mu na balu nung ninung panaligan mu. Ing pekamarok mung kasalang magi yang kekang pekamayap a kakaluguran at ing pekamayap mung kakaluguran magi yang pekamarok mung kasalang.” Malilyari ing antini e mu karing aliwa at itamu adaranasan tamu naman agyang misan mu king bye tamu.

Anting mapagkaluguran a lelangan, ing tau nasa na ing makipagtalamitan karing aliwa lakwas na karing kapanalig na, kapamisip at kapusu na. E tamu malyaring king kekaban ning panaun magdili-dili tamu. Kaylangan ta ya agyang ing kasabi mu. Dapot maralas abuburi tamu detang apapagkatiwalan tamu at apidarakayan tamu karing kapigaganakan at sigalut king bye. Binang masakit ing sasarilinan tamu kabud ing nanu mang e mayap a kapanamdaman.

Mengari king suput o langgotsing papakasnan laman, nung bina neng kasna iti e ya mu mabusbus nung e misalbag ya pa at ing laman na misambulat. Nung adarake tamu ing sukal tamung lub kakayan iti anti king bakal a maging singtimbang na namu ning bulak.

Aganaka ke ing diparan a “Ing metung a larawan mipapasyag yang libu-libung kabaldugan.” Nakadwa pamu menakit kung metung a larawan da ring adwang matwang babai a gugupu na at bukut na katawan dapot matigik lang mitatalnanan lang gamat kabang maglakad la king dalan ning magulung kalungsuran. Makatulu lwa ing larawang ikit ning Kapisik.

Agyang pakagulut la, malino ing buri nang sabyan ning larawan a makaba na ing karanasan da at singkaba na niti ing kekaban ning matibe rang pamikaluguran at pamisulu king segana-ganang maulaga at pati na e maulagang bage-bage king karelang misuglung a bye. Lungkut, tula man o kasaplalan o kakalulwan man pisulu da na king pamanwa da.

Makananu mo ta nung ing metung karela mayangu na bye? Makananu nang tanggapan ning mitagan ing ala ne ing matalik nang kakaluguran? Maplas man king pilubluban at diwa, nung ing pamikaluguran da ating sangkap at ating pamisuglung king pamalsinta king Apung Ginu ila deti ring magpatibe at magpatatag king karelang pusu at diwa nung mabating ne ing metung karela.

Ing nanu mang pamikalugud magi yang sikanan nung makasuglung iti king pamalsinta king Dyos.

***

Dake Talabaldugan:

1. katikut, pamagkatikut – (palagyu) bulyo, tabi. English – driving of fish towards the trap or net. Alimbawa king pamangamit: “Mipalabis ing katikut nang Igi inya ala lang binang adakap a asan napus a bengi.”

2. katikút – (panguri) makatuklip at makapalipit a samat bang palmaman. English – folded and turned (esp. betel pepper leaves) in preparation for chewing. Alimbawa king pamangamit: “Dakal ing katikut a samat ing inadya nang Apung Gabi inya mipalambat la pamitalamitan napun.”

3. katig¹ – (palagyu) dagdag pampagato karing karako o bangka. English – outrigger made of bamboo for boats. Alimbawa king pamangamit: “Mabule la reng bangkang alang katig inya e ya bisang sake i Gustu.”

4. katig² – (palagyu) tangkilik, saup, antabe. English – support, patronage. Alimbawa king pamangamit: “Dakal la pigkalub a salapi ding memalen anting katig king kapagmasusyan king kayaldawan ning bayani ding memalen.”

5. katian/katiyan – (palagyu) mala, mamala, malanging gabun o balayan. English – land, in contrast to marsh or sea, not submerged, not flooded. Alimbawa king pamangamit: “Diritak namu ing katiyan king Mawling Kapampangan at lakwas la pang darakal ding pinak manibat inyang memakbung ya ing Pinatubu.”

***

PAMANGAPAMPANGAN: Metung yang pangsiklubang diparan ing “Deng ayup a milupa-lupa bagyus misulu-sulu la.” Iti mangabaldugang agya man kekatamung tau, deng taung mitugma-tugma kapanwalan, kapanaligan, kapagnasan, pamisip at dapat mikuyug-kuyug la. Mayap iti anting aske ning pamisanmetung dapot malyari mu namang mipakarok nung ing pamiyabe e mayap ing parasan.

***

Agkatan da kang mambag o midake nanu mang Kapampangan a kawatasan, sanese, sisti, kasuryan o nanu mang dikil king Kapampangan. Nanu mang kutang o sisti king misulat king Kapisik, malyaring ikutang o malinawan king talasulat.

Pakiparala king email address, garciakragi@yahoo.com o iyaus o i-text king +639988948624 o +639423924399. Nung karapatdapat ya’t makayagpang king dalerayang tuntunang Kapisik, masa kang mirinang kapakibatan at milimbag ya sanu man kareng tutuking dangka ning Kapisik. Ipisik me, abe!