Ang isyu sa panukala ni Councilor Noel Tulabut hinggil sa moratorium sa feeding program at medical at dental missions ay muling nagbukas ng mas malalim na tanong tungkol sa hangganan ng kapangyarihan ng lokal na pamahalaan at sa obligasyon nitong pangalagaan ang kapakanan ng mamamayan. Sa isang lungsod kung saan ang ganitong mga programa ay madalas na nagsisilbing lifeline ng mga batang mahihirap, ang bawat hakbang ng mga opisyal ay kailangang sukatin hindi lamang sa layuning mabuti kundi sa paraan ng pagpapatupad nito.
Unang dapat linawin ang tanong kung kumilos ba si Councilor Tulabut sa loob ng kanyang karapatan bilang mambabatas ng lungsod. Sa ilalim ng Republic Act No. 7160 o Local Government Code of 1991, ang Sangguniang Panlungsod ay may malinaw na kapangyarihang magpanukala ng mga ordinansa at magrekomenda ng mga hakbang kaugnay ng kalusugan at kaligtasan ng publiko. Ang tinatawag na general welfare clause sa Seksyon 16 ay nagbibigay ng pahintulot sa LGU na gumawa ng mga hakbang na makatuwiran upang maprotektahan ang buhay at kalusugan ng mamamayan.
Mula sa puntong ito, makikitang may legal na batayan ang pagkilos ng konsehal, lalo pa at may naiulat na insidente ng hinihinalang food poisoning sa loob ng paaralan. Ang tungkulin ng mga halal na opisyal ay umaksyon kapag may potensyal na banta sa kaligtasan ng publiko, lalo na kung mga bata ang sangkot. Sa ganitong konteksto, ang paghingi ng moratorium ay maaaring ituring bilang isang pansamantalang hakbang upang maiwasan ang pag-uulit ng insidente habang isinasagawa ang imbestigasyon.
Gayunpaman, ang karapatan na magrekomenda ay hindi awtomatikong katumbas ng kapangyarihang magpatigil. Ang mga paaralan ay nasa ilalim ng pamamahala ng Department of Education at ang mga programang pangkain sa loob ng eskwela ay ginagabayan ng mga DepEd Order tulad ng DO 031 s. 2021 na nagtatakda ng mahigpit na pamantayan sa food safety at implementasyon. Dahil dito, ang anumang paghinto ng aktibidad ay nangangailangan ng malinaw na koordinasyon at hindi maaaring unilateral lamang.
Narito ang puntong kinapitan ng publiko ang alalahanin. Para sa maraming magulang at guro, ang feeding program ay hindi basta donasyon kundi bahagi ng mas malawak na laban kontra sa malnutrisyon. Ang Republic Act No. 11037 o Masustansiyang Pagkain para sa Batang Pilipino Act ay nag-institutionalize ng school-based feeding bilang isang mahalagang interbensyon ng pamahalaan. Ang bawat araw na nawawala ang serbisyong ito ay may agarang epekto sa kalusugan ng bata.
Dito pumapasok ang balanse na binigyang-diin ni Mayor Vilma Balle-Caluag. Sa kanyang pahayag, malinaw na pinahalagahan ng alkalde ang kabutihang dulot ng feeding program at medical at dental missions. Ang kanyang paninindigan ay nakatuon hindi sa pagpigil sa pagtulong kundi sa pagtiyak na ligtas ang bawat aktibidad na isinasagawa sa loob ng lungsod, lalo na sa mga paaralan kung saan maselan ang populasyon.
Ang pahayag ng alkalde ay umaayon sa prinsipyo ng police power ng LGU na kinikilala sa batas at jurisprudence. Ang police power ay hindi lamang kapangyarihang magbawal kundi responsibilidad na magtakda ng pamantayan upang maiwasan ang kapahamakan. Sa usapin ng pagkain at serbisyong medikal, ang koordinasyon, inspeksyon at pagsunod sa protocol ang dapat mangibabaw.
Subalit dapat ding kilalanin na ang isang moratorium, kahit pansamantala, ay may epekto sa mga sektor na higit na nangangailangan ng tulong. Kaya may bigat ang mga panawagang ipagpatuloy ang mga serbisyo habang sabay na pinapahusay ang regulasyon. Ang ganitong rekomendasyon ay umaayon sa DepEd guidelines na nagtataguyod ng coordination sa LGU imbes na suspensyon ng serbisyo.
Sa puntong ito, ang usapin ay hindi na simpleng tanong ng legalidad kundi ng administrative judgment. Ang pag-aaral ng ordinansa ay maaaring isagawa nang hindi humihinto ang mga programang kritikal sa kalusugan ng bata, basta may malinaw na interim measures tulad ng accreditation ng donors at mas mahigpit na inspection ng pagkain. Ito ang uri ng solusyong inaasahan sa isang pamahalaang may kakayahang magplano nang sabay-sabay.
Mahalaga ring tandaan na ang local autonomy na binibigyang-diin ng Local Government Code ay hindi lisensya para sumalungat sa mga pambansang programa. Sa halip, ito ay panawagan para sa mas maayos na ugnayan ng lokal at pambansang ahensya. Kapag parehong layunin ang kaligtasan ng mamamayan, ang diyalogo ang nararapat na unang hakbang.
Ang mainit na diskursong naganap sa social media ay patunay na sensitibo ang usapin ng nutrisyon at kalusugan. Sa ganitong mga pagkakataon, ang malinaw at tapat na komunikasyon mula sa mga lider ay kasinghalaga ng mismong polisiya. Ang pagpapaliwanag kung bakit may iniisip na regulasyon at kung paano maiiwasan ang pagkakait ng serbisyo ang makapagpapakalma sa publiko.
Sa huli, ang hamon sa pamahalaang lungsod ay ipakita na ang pagprotekta at pagtulong ay hindi magkasalungat na layunin. Ang tunay na sukatan ng mahusay na pamamahala ay ang kakayahang mapagsabay ang kaligtasan at malasakit. Sa usaping ito, ang batas ay nagbibigay ng gabay, ngunit ang malasakit sa mamamayan ang dapat maging huling batayan ng bawat desisyon.
