Hindi biro ang halagang P26 bilyon na inilaan ng pamahalaan para sa feeding program ng Department of Education sa 2026 budget. Sa laki ng pondong ito, natural lamang na magtanong ang taumbayan: paano nga ba nagagastos at nauubos ang ganitong kalaking halaga? Ang bawat pisong inilaan ay mula sa buwis ng mamamayan, kaya’t nararapat lamang na masusing ipaliwanag ng DepEd kung saan napupunta ang bawat sentimo.
Ang feeding program ay nakatuon sa pagbibigay ng masustansyang pagkain sa mga batang pumapasok sa paaralan. Layunin nitong labanan ang stunting, malnutrisyon, at gutom na direktang nakakaapekto sa kakayahan ng bata na matuto. Ngunit ang tanong: sapat ba ang sistema ng pamamahagi upang matiyak na ang P26 bilyon ay hindi nauuwi sa katiwalian o maling paggamit?
Sa mga nakaraang taon, ipinakilala ng DepEd ang mga monitoring at evaluation tools upang subaybayan ang implementasyon ng feeding program. Kabilang dito ang mga school-based reports, nutritional assessments, at koordinasyon sa local government units. Gayunpaman, nananatiling hamon ang transparency. Hindi pa rin malinaw kung may independent auditing na isinasagawa upang masiguro ang integridad ng programa. Hindi pa rin tiyak kung may sapat bang manpower ang DepEd para sa Feeding Program nito. Hindi rin malinaw kung sino ba talaga ang dapat na nangangasiwa ng Feeding Program nito sa bawat paaralang nakikinabang sa programang ito, at kung gaano ba talaga ka-epektibo at ka-efficient ang pangangasiwa at pamamahala sa Feeding Program na ito ng DepEd? Hindi naman dahil tumagal nang mahigit dalawang dekada ang programa ay maaari na nating isipin na epektibo ito at kinakailangan pa ring magpatuloy.
Isang simpleng tanong na lang na hindi ko maalalang nasagot na ng DepEd pagktapos ng mahigit dalawang dekada ng pagpapatupad ng Feeding Program: MAY MGA NUTRITION AND DIETTICIAN ITEMS BA ANG DEPED para mag-monitor sa tunay at totoong situwasiyon at kalagayan ng nutrisiyon at malnutrisiyon ng mga mag-aaral sa Basic Education sa Pilipinas? Kung meron, ilan ang Nutritionist-Dietician meron ang DepEd sa bawat Schools Division Offices nito para mag-monitor ng totoo at angkop na situwasiyon at kalagayan ng nutrisiyon at malnutrisiyon ng mga mag-aaral sa Basic Education, lalo sa bahagdan ng Kindergarten hanggang Grade 6? Isa lang ito sa mga simpleng tanong na may kinalaman sa DepEd Feeding Program.
Kung susuriin, ang feeding program ay nagsimula pa noong unang dekada ng 2000s bilang tugon sa lumalalang problema ng malnutrisyon sa mga pampublikong paaralan. Sa halos dalawang dekada ng pagpapatupad, dapat sana ay mayroon nang malinaw na longitudinal studies na magpapatunay ng epekto nito sa academic performance at kalusugan ng mga bata. Ngunit hanggang ngayon, kulang ang publikong access sa ganitong mga datos.
Ang DepEd ay madalas magbanggit ng anecdotal evidence—na mas masigla ang mga bata, mas mataas ang attendance, at mas bumaba ang dropout rates. Subalit ang mga ito ay hindi sapat na pamantayan upang patuloy na pondohan ng bilyon-bilyong piso ang programa. Ang taumbayan ay may karapatang humingi ng mas matibay na ebidensiya mula sa mga peer-reviewed studies o independent evaluations.
Isa pang mahalagang tanong: may malinaw bang auditing guidelines ang DepEd para sa feeding program? Kung meron man, hindi ito masyadong naipapaliwanag sa publiko. Ang kawalan ng malinaw na auditing procedures ay nagbubukas ng pintuan sa pang-aabuso at maling paggamit ng pondo. Ang transparency ay hindi dapat opsyonal kundi obligasyon.
Ang ₱26 bilyon ay maaaring magpakain ng milyon-milyong bata sa loob ng 200 araw ng pasok. Ngunit kung walang maayos na sistema ng procurement, distribution, at monitoring, maaaring masayang lamang ang pondo. Ang mga ulat ng pagkaantala sa delivery, mababang kalidad ng pagkain, at kakulangan sa logistical support ay patunay na hindi sapat ang kasalukuyang mekanismo.
Sa loob ng sampung taon, dapat ay nakapagsagawa na ang DepEd ng komprehensibong pag-aaral hinggil sa epekto ng feeding program. Kung meron man, hindi ito masyadong naipapahayag sa publiko. Ang kawalan ng accessible na datos ay nagpapahina sa kredibilidad ng programa. Ang taumbayan ay hindi dapat umasa lamang sa press releases; kailangan ng konkretong ebidensiya.
Ang feeding program ay may malinaw na layunin: walang batang papasok sa eskwela na kumakalam ang sikmura. Ngunit ang tanong: natutupad ba talaga ito? Sa mga liblib na lugar, marami pa ring ulat ng kakulangan sa pagkain at hindi pantay na distribusyon. Kung ang layunin ay nationwide coverage, bakit may mga bata pa ring nagugutom sa loob ng paaralan?
Kung mahigit dalawang dekada na ang feeding program ng DepEd, ano ang ipinakikita nitong katotohanan? Ipinapakita nito na nananatiling hindi nalulutas ang suliranin ng malnutrisyon sa kabataan. Ang patuloy na feeding program ay tila indikasyon ng kakulangan ng pamahalaan na tugunan ang ugat ng problema—ang kahirapan, kakulangan sa access sa masustansyang pagkain, at mahinang public health interventions. Hindi ba’t makatuwiran lang na tignan ng pamahalaan o ng isang independent body kung bakit hindi nalulutas ang suliranin sa malnutrisyon kung kaya’t patuloy ang feeding program ng DepEd?
Ito ang ironiya: sa halip na resolbahin ang malnutrisyon sa pamamagitan ng mas malawak na social safety nets, livelihood programs, at public health reforms, tila nakapako ang gobyerno sa feeding program ng DepEd. Ang tanong pa: mandato ba talaga ng DepEd na solusyunan ang malnutrisyon ng kabataan? Ang pangunahing tungkulin ng DepEd ay edukasyon, hindi nutrisyon. Kung gayon, hindi ba’t dapat ang Department of Health at Department of Social Welfare and Development ang manguna sa ganitong programa?
Sa huli, ang P26 bilyon ay hindi dapat tingnan bilang simpleng numero sa budget. Ito ay representasyon ng tiwala ng taumbayan sa pamahalaan. Kung hindi masusukat at mapapatunayan ang epekto ng feeding program, mawawala ang kredibilidad ng DepEd at ng buong sistema ng edukasyon.
Ang hamon ngayon ay hindi lamang magpakain kundi magpakita ng malinaw na ebidensiya na ang bawat pisong ginastos ay tunay na nagbunga ng pagbabago. Higit pa rito, kailangan makita ng taumbayan na ang pamahalaan ay may kakayahang wakasan ang malnutrisyon sa kabataan sa pamamagitan ng tama, angkop, at pangmatagalang solusyon sa malnutrisyon, at hindi lamang pansamantalang takpan ito sa pamamagitan ng feeding program ng DepEd.