Isang bagong panganib ang unti-unting lumalala sa gitna ng tahimik na pagdaloy ng Pasig-Potrero River at sa lilim ng mga bundok na minsang nilamon ng galit ng Mt. Pinatubo. Ngunit ang panganib na ito ay hindi nagmumula sa kalikasan, kundi mula sa kapabayaan ng tao. Ang Eco Protect Waste Management Corporation, na itinayo sa mismong ibabaw ng marupok na lahar, ay tila isang monumento ng pagwawalang-bahala sa batas, sa agham, at sa kapakanan ng mamamayan. Sa inilabas na mga Notice of Violation ng DENR-EMB, malinaw ang mensahe: may mga hangganan ang pagnenegosyo, lalo na kung ang kapalit ay ang buhay, kalikasan, kalusugan, at kaligtasan ng mamamayan.
Hindi biro ang mga paglabag. Hindi rehistrado bilang Treatment Storage and Disposal (TSD) Facility, ngunit tumanggap pa rin ang Eco Protect ng mga hazardous waste, kasama na ang mga gamit na medikal na walang tamang label. Sa ilalim ng Republic Act 6969 at RA 9003, ito ay tahasang paglabag. Ngunit higit pa sa teknikal na paglabag, ang tunay na krimen ay ang paglalagay sa panganib ng mga komunidad sa Porac at mga karatig-bayan. Ang lahar na kinatatayuan ng pasilidad ay geotechnically unstable, ibig sabihin ay madaling gumuho, madaling lumambot, madaling magdala ng sakuna sa panahon ng ulan o lindol.
Ang mas masaklap, tila walang pagmamadali ang DENR sa pag-aksiyon. Dalawang beses nang naglabas ng Notice of Violation, ngunit wala pa ring konkretong hakbang upang ipatigil ang operasyon. Samantala, ang mga residente ay araw-araw na humihinga ng alikabok, umaamoy ng bulok na hangin, at nabubuhay sa takot na baka sa susunod na bagyo, ang kanilang tubig ay lason na. Ang katahimikan ng DENR ay tila pagpayag sa patuloy na paglapastangan sa batas at sa kalikasan.
Ang mga drone footage, teknikal na pag-aaral, at mismong inspeksyon ni Vice-Governor Dennis Pineda ay nagsiwalat ng isang katotohanan: ang pasilidad ay hindi ligtas, hindi maayos, at hindi dapat ipagpatuloy. Ang paglalagay ng landfill sa tabi ng ilog ay isang sangkap para sa trahedya. Ang leachate na isang lason mula sa basura ay maaaring tumagos sa lupa, sa tubig, sa katawan ng tao. Hindi ito haka-haka; ito ay agham, ito ay babala, ito ay katotohanan.
Ang Eco Protect ay hindi lamang isang kumpanya; ito ay simbolo ng sistemikong pagkukulang ng mga ahensyang dapat nagbabantay, ng mga lider na dapat kumikilos, at ng lipunang minsang natutulog sa gitna ng panganib. Ang pagtutol ng grupong Pinoy Aksyon ay hindi lamang protesta kundi isang nagsusumigaw na panawagan para sa hustisya, para sa kaligtasan, para sa kinabukasan.
Sa bawat araw na lumilipas nang walang aksiyon, isang hakbang palapit sa sakuna ang ginagawa ng mga ahensiiya ng pamahalaan. Hindi sapat ang mga papel na babala. Kailangan ng konkretong hakbang, isang cease-and-desist order, isang malalim na imbestigasyon, at isang tunay na rehabilitasyon. Hindi dapat hintayin ang pagbagsak ng lupa o ang pagkalason ng ilog bago kumilos.
Ang tanong ngayon ay ito: sino ang pinoprotektahan ng Eco Protect? Ang kalikasan nga ba, o ang interes ng iilang makapangyarihan? Sa isang bansang paulit-ulit nang binibiktima ng kalamidad, hindi na dapat dagdagan pa ang panganib. Ang tunay na proteksyon ay hindi lamang sa pangalan ng kumpanya, kundi sa pagkilos ng pamahalaan para sa mamamayan.
Ang Porac ay hindi dapat maging basurahan ng rehiyon. Ang mga mamamayan nito ay hindi dapat maging eksperimento ng kapabayaan. Ang DENR ay may tungkulin, hindi lamang bilang tagapagpatupad ng batas, kundi bilang tagapagtanggol ng buhay at kalikasan. Ang pagkabigo nitong kumilos ay pagkabigo ng estado… isang kapabayaan na hindi dapat pinahihintulutan ng liderato ng Porac at ng lalawigan ng Pampanga.
Sa huli, ang laban na ito ay hindi lamang laban ng Porac. Ito ay laban ng bawat mamamayan na naniniwala na ang kalikasan ay hindi pag-aari ng iilan, kundi pamana sa lahat ng mamamayan. At sa laban na ito, ang pananahimik ay kasabwat ng kasalanan. Panahon na upang magsalita, kumilos, at manindigan ang mga dapat magsalita, kumilos, at manindigan para sa kapakanan ng mga mamamayan ng Porac at ng mga Kapampangan.