

Nung tinaglus kayu karing eksibit da ring kekatamung maglalang keti king labuad Kapampangan apansin ye siguru ing kaulagaan na ning anyu o tabas na ning bilug king kekatamung pamamatyong Kapampangan. Atin la ngan bilug ding obra na makaugne king Indung Kapampangan. Minsan mabilug ya ing mismung obra; minsan atin mabilug a bage kalupa da ring lata o barya. Basta pane atin bilug karing obra.
Maulaga ya kasi king kekatamung pamamatyo ing bilug anting sagisag king aldu. Ing aldu ya pen ing metung a maulagang dake na ning kekatamung kosmoloiya. Agpang kang Grace Barretto-Tesoro anyang 2020, metung a sikat a arkeologo keti king kapuluan, ing ‘indigenous cosmology is a tripartite universe composed of three levels, the Kaitaasan, Lupa, and Kailaliman’. Sagisag ya king banua (kaitaasan) ing aldu.
Meging yang symbulo na ning paganismo ing aldu anyang dinatang na la keti king labuad Kapampangan ding dayung manakup. Pinuersa de ring kolonylistang kastila ing karelang reliyung kristianu anting kapalit king katutubung kosmoloiyang Kapampangan. Oneng ali taya peburen ing aldu king kekatamung kasalesayan. Sininup ta ne mu king gulut na ning anyu o tabas na ning bilug bang ali ya makasangga karing mata da ring dayung pare at prayle.
King kasalungsungan akakit taya ing pamana a iti king basultong Atin Ku Pung Singsing. Malinu yang sagisag na ning aldu ing singsing anting bilug karing lirika na ning kekatamung basulto. Inya malalam yang kabaldugan at kontra ya karing dayung manakup ing paburitu tamung Atin Ku Pung Singsing. Akakit taya mu rin ing kaulagaan na ning aldu at bilug karing aliuang basulto; anti mu king Dalumdum ning Bengi o Sabyan da Apu.
Metung ya mu rin sagisag king aldu ing kekatamung parul. Mabilug at saslag la ring kayang sanga kalupa na ning aldu. Susulu la pa ring parul sampernandu bang malinu a mabie ya pa ing aldu. King balen Angeles naman madalas atin makagulis a aldu king kilub na ning bilug king libutad na ning parul. Uli na nini mesinup ya ing aldu king libutad na ning panaung pasku da ring dayung manakup.
Akakit taya mu rin ing aldu karing larauan na nang Maria king mabilug a labuad Kapampangan. Pane atin saslag a aldu king gulut na ning lupa na. Malagad ya ing anyu o tabas a iti king Oksidente agpang karing dalubasa dikil king kalalangang kristianu. Bala mu magbante ya pa rin king gulut na nang Maria ing aldu agyang king kilub mismu na ning pisamban o king panaun da ring pyesta nung kapilan bala da ring Kastila meging ya tagumpe ing karelang pruyektung kolonyal.
King kasalungsungan ali ta ne apapansinan ing kaulagaan na ning anyung bilug at aldu king kekatamung bie. Oneng masanting yang pananda iti king pamanyibambala da ring Kapampangan laban karing dayung manakup at king karelang pamanang kolonyal. Inya ali ya loyal o benevolent ing Kapampangan kalupa da ring sinabi karing aliuang libru dikil king kekatamung kasalesayan. Maualaga ya iti king kasalungsungang pamandulap dikil king Indung Kapampangan. | via JC Gaillard