ISANG PANIBAGONG PAGSUSURI SA PORAC LANDFILLS
Noon nakaraang Lunes, Setyembre 1, 2025, ay isinulat ko ang tungkol sa isang landfill sa Porac, Pampanga na pinamamahalaan ng Eco Protect Waste Management Corporation. Sa pagkakataong ito, matapos akong mabigyan ng karagdagang impormasyon tungkol sa usaping ito sa bayan ng Porac, minarapat kong muling sumulat tungkol sa isyung ito na sa aking palagay ay mahalagang matalakay muli, sapagkat mahalaga ang kalusugan, kapakanan, at ang kaligtasan ng mga taga-Porac at ng mga karatig-bayan nito.
Kung tutuusin pala, may dalawang pasilidad ng basura ang tila nagsisilbing salamin ng sistemikong pagkukulang ng pamahalaan sa bayan ng Porac: ang Eco Protect Waste Management Corporation at ang Prime Integrated Waste Solutions, Inc. At ang itinuturo ng mga mamamayan ng Porac na pangunahing ahensiya na naging mukha ng kapabayaan ay ang DENR-EMB at gayon din ang lokal na pamahalaan.
Ang Department of Environment and Natural Resources (DENR), sa pamamagitan ng Environmental Management Bureau (EMB), ay may tungkuling magbantay, magtakda, at magpatupad ng mga patakaran para sa kaligtasan ng kapaligiran. Ngunit sa kaso ng Eco Protect, dalawang beses nang naglabas ng Notice of Violation ang EMB, mga dokumentong nagsasaad ng seryosong paglabag sa batas, kabilang ang pagtanggap ng hazardous waste nang walang tamang pahintulot. Sa ilalim ng RA 6969 at RA 9003, ito ay hindi lamang teknikal na kasalanan kundi isang tahasang banta sa buhay ng mga mamamayan.
Samantala, ang Prime Waste ay tila nakalusot sa mata ng batas. Bagamat may ECC mula sa DENR Region III, may mga alegasyong ito’y ipinagkaloob nang walang Letter of No Objection (LONO) mula sa lokal na pamahalaan, isang kinakailangang dokumento na dapat sana’y nagpapakita ng pagsang-ayon ng LGU sa proyekto. Kung totoo ito, ito’y hindi lamang procedural lapse kundi isang pagyurak sa karapatan ng mga lokal na lider at komunidad na magpasya para sa kanilang kaligtasan at kinabukasan.
Ang LGU ng Porac ay hindi dapat manatiling tahimik. Ang kanilang katahimikan ay nagiging kasabwat ng pag-abuso sa kalikasan. Nasaan ang mga resolusyon ng pagtutol? Nasaan ang mga hakbang ng proteksyon? Ang LGU ay hindi tagapanood lamang; sila’y tagapagtanggol ng mamamayan. Ang kanilang pagkukulang ay pagkukulang ng pamahalaan mismo.
Ang mga drone footage, teknikal na ulat, at mismong inspeksyon ni Vice Governor Dennis Pineda ay nagsiwalat ng katotohanan: ang mga pasilidad ay hindi ligtas, hindi maayos, at hindi dapat ipagpatuloy. Ang “leachate” na isang lason mula sa basura, ay maaaring tumagos sa lupa, sa ilog, sa katawan ng tao. Hindi ito haka-haka; ito’y agham, ito’y babala, ito’y katotohanan. Ano pa ang mga susunod na aksiyon na gagawin ng lokal na pamahalaan ng lalawigan ng Pampanga bukod sa mga nagawa na nito? Kailan muli makalalanghap ng malinis at hindi umaalingasaw na simoy ng hangin ang mga taga-Porac? Kailan muli sila mahihimlay nang may kapanatagan sa kanilang kalooban? Hanggang kailan maghihintay ng sagot ang mga mamamayan ng Porac sa mga mahahalagang tanong na ‘yan?
Ang DENR ay dapat maging muog ng proteksyon, hindi tagapagtakip ng interes ng iilan. Ang LGU ay dapat maging tinig ng mamamayan, hindi tagapagpatahimik ng protesta. Sa bawat araw na lumilipas nang walang aksiyon, isang hakbang palapit sa sakuna ang napahihintulutang posibilidad ng pamahalaan.
Ang tanong ngayon ay hindi na lamang “Sino ang pinoprotektahan ng Eco Protect?” kundi “Sino ang magpo-protekta sa mga mamamayan ng Porac hindi lang laban sa Eco Protect kundi laban sa itinuturong kapabayaan ng mga kinauukulan sa pamahalaan?” Kung ang DENR at LGU ay patuloy na mananahimik, ang mamamayan ang kailangang magsalita at kumilos. At hindi sila dapat hadlangan o pigilan sa kahit ano pa mang hindi legal na paraan. At mas lalong hindi sila dapat takutin. Kailangang marinig ang itong mga sumusunod nilang hinaing at mahalagang tinig:
Ang Porac ay hindi basurahan ng rehiyon!
Ang mga Kapampangan ay hindi dapat maging eksperimento ng kapabayaan.
Ang kalikasan ay hindi pag-aari ng iilan; ito ay pamana sa lahat na dapat bantayan at alagaan. Mas mahalaga ang kalikasan at ang kapakanan ng mamamayan kaysa sa pansariling interes ng iilang makapangyarihan. Huwag pairalin ang “pera-parang pamamaraan” at ipagwalang-bahala ang mga buhay at kinabukasan ng mga mamamayan. Pairalin at kilalanin ang kabanalan ng buhay!
Sa usaping ito ng kalusugan, kaligtasan, at kalikasan, nararapat lamang manindigan ang mga mamamayan kasama ang kanilang lokal na pamahalaan at hindi ang hadlangan ang kanilang karapatan at isakripisyo ang kanilang kapakanan para sa kapakinabangan ng iilan. Nararapat lamang na kumilos ang mga apektadong mamamayan kaakibat ang suporta ng kanilang lokal na pamahalaan, at hindi ang kampihan ang mga may interes na kapakinabangan. Nararapat lamang na ipaglaban ng mga mamamayan, kasangga ang kanilang lokal na pamahalaan, ang kanilang karapatang mabuhay sa isang ligtas, malinis, at makataong kapaligiran.
Hindi kailanman dapat ibasura at ipagwalang-bahala ang karapatan at kapakanan ng mga mamamayan ng kahit na sino pa man!