Dr. Lita A. Bacalla
Sa Sinugbuánong Binisayâ, aduna usa’y mga gamot-pulong nga wala’y kahulogan kon wala’y giyon.
Gipakita sa mga pananglitan ang paggamit sa giyon aron mapatin-aw ang paglitok ug malikayan ang kalibog sa kahulogan.
Adunay higayon nga gamiton ang giyon ilabi na kon gisubli nga gamot-pulong. Kini gamiton sa gisubli nga gamot-pulong kon kini adunay kahulogan nga lahi sa lintunganay nga kahulogan sa pulong nga gigamit o gibalik-balik nga lihok.
Pananglitan:
lain-lain- nagkalainlain, dili managsama
hinay-hinay- slowly
dali-dali- paspas o nagdali
tuig-tuig- matag tuig
Atong timan-an nga ang giyon sa gisubli nga gamot-pulong gigamit kon ang pagsubli nahimong usa ka bag-ong pulong nga adunay lahi o piho o tino nga kahulogan, sama sa pagpasabot sa pagkalainlain.
Atong hinumdoman nga adunay mga higayon nga gigamit ang parehong pagbungat sa mga patingog nga “u” ug “o” sa mga pulong nga gisubli o gabalik-balik nga lihok, ngalan sa tanom, insekto o mananap,pagsunod sa lihok o butang, o mga pulong nga nisunod sa lagda nga ang giyon dili na kinahanglang gamiton.
Mga pulong parehong pagbungat sa mga patingog nga “u” ug “o” sa mga pulong nga gisubli o gabalik-balik nga lihok:
kuotkuot
buotbuot
Mga pulong nga nagpasabot og gisubli o gabalik-balik nga lihok
lakawlakaw
dagandagan
kurogkurog
hilakhilak
Mga ngalan sa tanom, insekto, o mananap
Uwakuwak
Atong timan-an kon ang gisubli nga gamut-pulong nagpasabot lamang sa padayon, balikbalik, o naandan nga lihok, o nahimong ngalan sa tanom, mananap, o insekto, dili na gamiton ang giyon, bisan pa kon adunay patingog nga u o o nga nagtupong sa pagdugtong sa duha ka mga pulong.