DR. CATRINA CATIPAY
/ Cebu Normal University
Ang panaglalis sa ngalan mismo usa ka porma sa pagbarog. Gigamit sa Komisyon sa Wikang Filipino ang “Sinugbuanong Binisaya” isip opisyal nga ngalan sa pinulongan; daghang mamumulong sa pinulongan sa Mindanao ug sidlakang Visayas mopili sa “Bisaya” o “Binisaya” aron malikayan ang pagteritoryalisa sa pinulongan nga daw gikan lamang sa Sugbo. Kini nga panaglalis dili ingon nga walay kapuslanan nga nomenklatura - kini maoy magbuot kinsang rehiyonal nga identidad ang giingong gialagaran sa disiplina ug kinsang mga katigulangan ang gitugotan og pagpanag-iya sa pinulongan.
Ang panaglalis sa ngalan nga Bisaya, Binisaya, ug Cebuano dili lamang panaghisgot sa terminolohiya, kondili usa ka identitaryan ug ideolohikal nga panaglalis kabahin sa kinsay adunay katungod sa pagngalan sa pinulongan, unsang komunidad ang girepresentahan niini, ug giunsa pagbalanse ang lumad nga paggamit batok sa akademiko ug institusyonal nga estandardisasyon.
Ang paghingalan sa usa ka pinulongan dili lamang usa ka teknikal nga pagtuki, kondili naapil kini nga gamit isip usa ka identidad sa usa ka tawo ug konteksto isip usa ka mamumulong ug naggamit sa nahisgutang pulong. Ang Cebuano nga pinulongan gigamit sa muabot 20 milyones ka mga tawo sa tibuok Pilipinas, dili lamang kaysa isla sa Cebu. Ang Cebuano kay kauban sa usa ka subgroup sa mga Visayan nga pinulongan. Ang Visayan nga pinulongan kay pwede natong bahinon sa lima (5) ka mga subgroup: (a) Banton (pinulongan nga Asi), (b) Cebuan, (c) sentral, (d) habagat, ug (e) kasadpan. Ang Cebuano usa lamang ka bahin sa kompleks nga pinulongan nga makita (geographically) tunga-tunga sa Sentral nga bahin sa Visayas ug Habagatan nga bahin sa subgroups. Sa pagtuon ni Zorc [35] iyahang nakita nga adunay 36 ka mga Visayan Speech Varieties nga ninggawas nga gikan sa inobasyon sa Cebuan nga subgroup.
“These features are the ug indefinite genitive marker, unsa ‘what’, kinsa ‘who’, unya’ ‘later on (same day)’, ganiha ‘earlier (same day)’, the past time marker ga, and the loss of word-final /k/ in certain discourse particles. The seven distinctive lexical items of the Cebuan subgroup are pa’ak ‘bite’ (kagat in others), ig’agaw ‘cousin’, buntag ‘morning’, du’ul ‘near’ (*rapit or *rani in others), dula’ ‘play’, singut ‘sweat’, and balibag ‘throw away’ (Zorc, 1977: 279) (note the * denotes a protoform and that spellings here follow Zorc).”
Sumala ni Endriga, ang Sialo (Carcar–Dalaguete) dialect mao ang tradisyonal nga estandard sa Cebuano tungod sa paggamit niini sa Simbahang Katoliko ug sa relihiyosong literatura. Apan, ang Cebu City dialect nahimong ikaduhang estandard tungod sa kadaghan sa mga tigsulti ug sa papel sa Metro Cebu isip sentro sa pinulongang Cebuano, bisan pa nga mas urbanisado kini ug adunay daghang impluwensiya sa Ingles.
Giingon nga ang Sinugbuanong Binisaya kun gitawag og Cebuano, mao ang kasagaran nga gigamit nga pinulongan sa rehiyon sa Kabisay-an. Angay nga butangan og pagsabot nga ang pulong nga “Cebuano” kasagaran nga gigamit sa akademiko, apan dili sa lumad nga mga mamumulong. Sa laing bahin, ang mga nitibong mamumulong kay mas mopili sa paggamit sa pulong nga “Bisaya” o “Binisaya” isip ordinaryong tawag sa pinulongan.
Sa maong dokumento, giingon nga ang tawag nga “Cebuano” kasagarang gigamit sa academic world ug sa mga dili lumad nga mamumulong, samtang ang mga native speakers mas mopili sa “Binisaya” o “Bisaya” isip ilang ordinaryong tawag sa ilang pinulongan. Apan gipatin-aw usab nga dili sayon gamiton ang “Binisaya” isip pormal nga label tungod kay dili lang Cebuano speakers ang naggamit niini; ang ubang mamumulong sa laing Visayan languages sama sa Waray ug Ilonggo mahimong mogamit usab sa samang termino alang sa ilang kaugalingong pinulongan. Tungod niini, makita nga ang panaglalis sa ngalan dili simpleng semantika lang, kondili usa ka identitaryan nga isyu: ang “Cebuano” nagrepresentar sa akademiko ug classificatory nga panglantaw, samtang ang “Bisaya/Binisaya” nagdala sa mas sulod, lumad, ug komunal nga pagbati sa identidad. Sa laing pagkasulti, ang maong dokumento naghatag og lig-on nga basihan sa argumento nga ang pagpili sa ngalan sa pinulongan usa ka porma sa pag-angkon sa kinsa ang girepresentar sa pinulongan, unsang komunidad ang adunay tingog sa pagngalan niini, ug giunsa pagbangga ang pormal nga estandardisasyon batok sa lokal nga kaugalingong pag-ila.
Ang mando sa CHED sa 1994 isip estruktural nga pambatak.
Ang papel ni Alburo niadtong 2004 maoy labing hayag nga naglatid sa kaso alang sa pag-institusyonalisa sa Cebuano sa sosyolohiya, sikolohiya, ug siyensyang politikal pinaagi sa mga modulo sa bokabularyo nga mobalik sa Cebuano sulod sa kurikulom nga gidominar sa laing pinulongan. Labaw pa kini sa taktika sa pedagohiya - usa kini ka pagbarog sulod sa Filipino Studies: ang Cebuano dili lang angay sa mga departamento sa pinulongan; angay usab kini sa social sciences.
Ang “posisyon” sa Cebuano sulod sa Filipino Studies dili mahimong ipamubo ngadto sa usa ka pahayag sama sa “minoriyang pinulongan” o “rehiyonal nga baryante.” Naglihok kini sa samang higayon isip usa ka gilalisang institusyonal nga node, usa ka ideolohikal nga panimbang batok sa nasyonalismong nakasentro sa Manila, ug usa ka salakyan sa politika sa rehiyonal nga identidad. Ang bisan unsang pagtambal nga mapakyas sa usa niini nga tulo ka axis makadaot sa pagsabot sa ubang duha.
