Edgar S. Godin
Sa kinupsan, ang spelling system sa Bisaya nga inugba sa Akademiya kanhi gisagop usab sa Silaw, Alimyon, ug nga sumala pa ni Abel Gallardo sa iyang sinulat “Ang Panitik Dili Angay Lalisan Kondili Ayomon Alang Sa Kaayohan Sa Kadaghanan” (Bisaya, Enero 8, 2014), inanay usab nga giimplementar sa Bag-ong Suga sa mga Durano sa Danao, Sugbo gawas pa nga suportado kini sa kadagkoan sa kagamhanan— timailhan nga ang maong sistema dili lang basta Tamdanan (Style Book) sa usa ka magasin kondili usa kini ka kombensiyon nga giyukboan ug gigamit sa tanang mantalaan nga nag-eksist niadtong panahona. Nahitabo lang nga ang Alimyon anam-anam na usab nga misukwahi dihang migawas si Editor Nazario Bas (kay gikuhag balik sa Bisaya isip mao nay editor-in-chief puli kang Candia sa tuig 1966) ug maoy gihulip si Ben Sangalang, nga matod pa, dili kuno tinuod nga magsusulat, apan usa lang ka maghuhubad. Unya, takulahaw lang nahunong ang Silaw ug nawala usab sa sirkulasyon ang Bag-ong Suga ug Alimyon. Nahibilin ang Bisaya nga nagbinugtong na lang pagsagop ug pag-amuma sa maong Lagda Sa Panitik hangtod ning panahona.
Ug dihang napalusot ang DepEd Order No. 74 nga nagmando nga ipagamit na ang lumad nga mga pinulongan (mother tongue) sa mga rehiyon isip medyum sa pagtudlo diha sa mga lawak-saringan, usa ko sa gipatawag isip representante sa Bisaya. Diay, ang DepEd Region 7 nakigtambayayong sa Akademiyang Bisaya (sa Sugbo) nga karon Akademiyang Bisaya Foundation (ABF) (karon narehistro sa Securities and Exchange Commission sa bag-ong ngalan nga Ang Bag-ong Akademiyang Bisaya Inc.) nga alang sa pagpangandam sa implementasyon sa D.O. 74 partikular sa gramar ug espeling sa Binisaya. Nahitabo ang gitawag og “Unang Kongreso Sa Binisayang Pinulongan Sa Rehiyon 7” niadtong Abril 14-15, 2011 nga gipahigayon didto sa Pavilion sa DepEd Ecotech Center sa Lahug, Cebu City. Didto ko hisayri ABF mipalig-on sa iyang pagtamod sa spelling system sa Bisaya pinaagi sa usa ka resolusyon nga nagkanayon, “Agreeing that the spelling system of Bisaya Magazine and the Akademiya’s English Cebuano Dictionary will be used but with modifications to accommodate alternative spelling of words.” (Board Resolution No. 5, Nob. 19, 2010)
Hisgot-hisgot Sa Salga-salga
Sa serye sa diskusyon o sa matag higayon nga may lantugiang isyu sa batadila ug panitik sa Binisaya, kanunay natong madungog ang mga sugyot nga unta kuno ‘magpahigayon og konggreso o kombensiyon’ ang tanang mga editor ug mga magsusulat aron paghusay kun pagmugna bag kasulbaran sa suliran. Apan ning isyu karon sa kaguliyang sa espeling, di ba mao ra kining isyuha sa kaniadto nga gisulbad sa Akademiya Sa Dilang Bisaya? May gibug-aton pa ba ang panaglantugi sa mga butang nga hagbay ra diayng nasolusyonan? Makataronganon ba nga sa matag may panaglalis modayon na lang tag dangop sa ‘kombensiyon’ sa way pagpanamin kun pagpaminaw sa nahauna ug nalig-on nang mga kombensiyon? Molambo kaha ta kon magsige na lang tag sugod sa uno? Bisan sa tradisyon sa pamalaod o kaha sa conflict tali sa mga nasod, di ba ang mga solusyon kanunay mang gisandig sa kon unsay establisadong kombensiyon?
Buyno, tugotan ta nga andam na ang lamesa alang sa bag-ong panaghugpong. Apan unsang teyoriyaha o konseptoha ang maingon tang may mahayag nga sulbad sa kahiusahan? Di ba mobalik lang gihapon tag lalis sa nahisgotang tulo ka teyoriya sanglit wala pa may bag-ong mitumaw hangtod sa pagka karon?
Agig panapos, sublion ko ang pag-ingon nga para nako, kining isyu sa espeling hagbay rang natapos. Nahitabo lang nga ang nahasunod nga mga editor ug mga magsusulat walay igong kabana pagsuhid sa matuod hinungdan nga anam-anam kining nananga ug nangausab. Daw wala nila batyaga ang kaakohan. Pagkasakit nga kamatuoran. Kaanugon sa ila kanhing paningkamot ug nasugdan. Apan dili pa baya ulahi ang tanan. Oo, dili pa. (Kini nga artikulo ni Edgar S. Godin unang migawas sa Bismag blog niadtong Pebrero 5, 2014. Ning pagpatik way giusab ang Akademiyang Bisaya. Kini giserye aron mapaladman pa ang pagtuki sa espeling sa Bisaya. Ang pagpatik niini nga serye dunay pagtugot gikan kaniya. Si Godin kanhi associate editor sa Bisaya Magasin. Kinsa kadtong gustong mosalga, mopaambit sa iyang kahibawo sa panitik sa Bisaya, ipadangat sa akademiyangbisaya@gmail.com)