Sa impeachment trial ni Vice President Sara Duterte-Carpio, daw adunay usa ka numero nga nahimong sentrosa tanang debate: 16.
Ngano 16?
Kay ang Senado adunay 24 ka miyembro, ug ang duha-ka-tulo sa 24 mao ang 16. Busa, matod pa sa usa kainterpretasyon sa Konstitusyon, kinahanglan ang 16 ka boto aron ma-convict ang gi-impeach nga opisyal. Apan kinahanglan ba gayud nga 16 ka senador ang ihapong basehan bisan pa kon adunay mga senador nga wala nitambong sa tibuok trial isip judge-senators?
Mao kini ang pangutana nga dili angay isalikway. Ug dinhi mahimong importante ang papel ni retired Chief Justice Hilario G. Davide Jr., usa ka Cebuano gikan sa Argao, Cebu nga nahimong amicus curiae o “friend of the court” sa Senate impeachment court.
Talagsaon ang iyang kasinatian. Si Davide mismo maoy Chief Justice nga ni-preside sa unang impeachment trial sa nasod batok kang Presidente Joseph Estrada.
Siya sab mismo nakaatubang og duha ka impeachment complaints isip Chief Justice. Ug labaw sa tanan, siya usa sa mga miyembro sa Constitutional Commission nga naghimo sa 1987 Constitution—lakip na ang mga probisyon bahin sa impeachment.
Busa, kon adunay usa ka tawo nga angay paminawon sa maong constitutional controversy, apil gayud siya.
Apan ang debate dili lamang mahitungod kang Davide o sa numero 16, kini mahitungod sa kahulogan sa usa ka judge-senator.
Sa dihang ang Senado molingkod isip impeachment court, ang mga senador dili na ordinaryong legislators. Sila nanumpa isip mga maghuhukom. Ang ilang buluhaton mao ang pagpaminaw sa kaso, pagsusi sa ebidensiya, pagpaminaw sa mga argumento, ug sa katapusan, paghimo og desisyon.
Mahimo bang mag-convict o mag-acquit ang usa ka judge nga wala nitambong sa trial?
Hunahunaa ang usa ka ordinaryong korte. Ang usa ka judge wala nitambong sa pagpamatuod sa mga saksi.
Wala makadungog sa cross-examination. Wala makakita sa mga dokumento ug ebidensiya nga gipresentar. Wala makapaminaw sa closing arguments. Apan sa katapusan, iyang boto iapil gihapon sa paghukom.
Makatarunganon ba kini?
Kon ang prinsipyo sa judicial due process ang atong hisgutan, lisod dili mangutana. Ang argumento alang sa 16 lig-on: ang Konstitusyon mismo naggamit sa pulong “two-thirds of all the Members of the Senate.” Ang 24 ka senador mao ang constitutional membership sa Senado; duha-ka-tulo niini mao ang 16.
Apan adunay laing constitutional question: ang tanang 24 ba, isip mga miyembro sa legislative chamber, awtomatikong mahimong aktuwal nga judge-senators bisan wala sila makaapil sa proceedings?