Sulod sa daghang katuigan, ang matahom nga mga isla sa Camotes nailhan nga “Lost Horizon of the South,” usa ka paraisong malinawon ug puno sa mahigalaong katawhan. Apan luyo sa kahilom ug katahom niini, adunay nagbukal nga kahimangod ug kapait sa mga lumolupyo nga kinahanglan magbiyahe padulong ug gikan sa mainland — dili alang sa kalingawan, kondili alang sa pagpanginabuhi ug oportunidad.
Ang koneksyon nga unta mahimong tulay sa kalambuan, nahimong bug-at nga palas-anon alang sa ordinaryong Camotesnon.
Ang mga barko nga nagbiyahi gikan sa Liloan Port paingon sa Poro, Danao City, Mactan, paingon sa Consuelo, San Francisco, ug ang bag-ong linya gikan sa Ormoc City paingon sa Lungsod sa Pilar ug Hagutapay, Tudela, nahimong mga simbolo sa ekonomikong kontrol imbis nga serbisyo publiko.
Daghang magtuo nga ang pag-abli sa daghang pantalan timaan sa kalambuan, apan ang kamatuoran, ang mga negosyante ug tag-iya sa barko ra ang nalipay, dili ang mga pasahero, kon naa man, nalipat ra na nga mga pasaheroa.
Tungod kay walay kompetensya, ang mga operator makapahamtang ug plete sumala sa ilang gusto. Bisan mubo ra ang biyahe, halos pareha na kini sa plete sa Cebu-Ormoc o Cebu-Bohol nga mas layo pa.
Kini nagpakita nga ang mga Camotesnon napugos nga mobayad ug sobra tungod kay wala silay kapilian.
Kini nga monopolyo nagpakita sa kadaghanan og mga pangutana bahin sa papel sa mga lokal nga mga opisyal (LGUs) sa upat ka mga lungsod sa isla sa Camotes: San Francisco, Poro, Tudela, ug ang Pilar.
Aduna’y mga pagduda nga basin gipugngan ang uban pang shipping lines aron dili makasulod sa rota — pinaagi sa paglangan sa permit o sa mga way klaro nga “kasabutan”. Kon tinuod, kini kontra-kompetisyon ug kontra-katawhan, ug nagpasabot nga ang mga opisyal nga dapat molaban sa katawhan, mahimong nakig-ambit para sa kalisod sa katawhan pinaagi sa wala pagbaraw sa mahal nga pletihan sa mga pasahero ug sa mga kargamento.
Ang epekto sa ekonomiya dako kaayo. Ang taas nga plete nagpaminos sa kalihukan sa komersyo, turismo, uglokal nga panginabuhi.
Ang mga mag-uuma, mangingisda, mga namuhi og kahayupan, ug gagmay’ng negosyante mobayad og dako para mapadala ang ilang produkto, samtang ang mga estudyante ug trabahante nga mobiyahe sa mainland mag-antos sa taas nga gasto.
Kini usa ka hilom nga pagpanglimbong, natago sa pulong nga “limitado ang serbisyo.”