Wilfredo G. Anoos
Usa ka mahinungdanong isyu sa polisiya ang mitungha atol sa Cebu Technological University FY 2025 Fourth-Quarter Full-Time Delivery Unit Performance Review ug sa FY 2026 Performance Planning and CommitmentMeeting nga gipahigayon niadtong Enero 14–18, 2026.
Ang diskusyon mipadayag sa usa ka dugay nang problema sa sistema: ang istruktural nga dili patas ngakahimtangan nga naggapos sa State Universities and Colleges (SUC), tungod sa kal-ang tali sa daghang mandato nga ilang gidala ug sa nagpabiling limitado nga pondo ubos sa Free Tertiary Education Law.
Sulod sa daghang katuigan, ang mga SUC napugos sa paglihok ubos sa usa ka patas nga subsidy nga mga P8,000 matag estudyante matag semester, bisan unsa pa ang programang gikuha.
Kini nga parehas nga alokasyon wala magtagad sa tinuod nga kalainan sa gasto sa matag disiplina. Ang mga kurso o services sama sa Engineering, Industrial Technology, Edukasyon, Research, Extension, Production, Applied Sciences, ug Mathematics nagkinahanglan og dako ug padayon nga puhunan alang sa laboratoryo, pasilidad, ekipo, konsumo, maintenance, ug pagsunod sa mga regulasyon.
Kini nga mga gasto dili gyud masakop sa usa ka “one-size-fits-all” nga pamaagi sa pondo, nga nagpasabot nga ang kalidad sa edukasyon kanunay nga maapektuhan.
Makita ang kalainan kung itandi sa Technical Education and Skills Development Authority, usa usab ka ahensiya nga nagsalig sa pondo sa gobyerno.
Ang TESDA nagpondo alang sa skills training base sa matag estudyante ug matag programa, diin ang badyet giandam sumala sa tinuod nga panginahanglan sa pagbansay.
Sakop niini ang mga gamit, materyales, depreciation sa ekipo, ug bayad sa trainer. Tungod niini, mas realistiko ang ilang mga target ug mas klaro ang sukod sa ilang mga resulta. Ang mga SUC, sa laing bahin, gilauman nga motuman sa upat ka dagkong mandato—instruksyon, research, extension, ug innovation—apan ginapos sa usa ka estrikto ug kulang nga subsidy.
Nadugang pa sa kalisdanan ang bag-ong mga mandato sa Civil Service Commission nga nakaapekto sa pagdumala sa personnel sa mga SUC.
Sumala sa nahisgutan sa CTU performance review, gikinahanglan na karon nga ang pag-hire sa non-teaching personnel ipagi sa mga agency provider. Ubos niini nga sistema, ang sweldo itakda na sa P24,000 matag bulan, lakip na ang benepisyo ug gratuity.
Bisan tuod ang tumong niini mao ang pagpanalipod sa kaayohan sa mga empleyado ug pagpropesyonal sa serbisyo, dili malikayan nga dako usab kini nga nagdugang sa gasto sa operasyon sa mga SUC—nga walay katugbang nga pagtaas sa pondo gikan sa FTE allocations.
Dali usab nga isyu ang kahimtang sa mga teaching personnel nga ubos sa Contract of Service. Bisan pa sa pagtaas sa gasto sa panginabuhi ug sa dugang nga responsibilidad sa pagtudlo, ang per-hour nga bayad nagpabiling halos walay kausaban sulod sa daghang katuigan.
Klaro na ang panginahanglan sa pag-usab niini aron masiguro ang makiangayon nga bayad, mapadayon ang kalidad sa pagtudlo, ug malikayan ang padayon nga pagkawala sa mga batid ug experienced nga magtutudlo padulong sa mas taas og sweldo nga sektor.
Si Dr. Romeo C. Lepiten, Campus Director sa CTU Barili, iyang gipasiugda nga ang mga SUC kinahanglanon nga motuman sa mas taas nga performance ug compliance standards samtang naglihok ubos sa usa ka pondo nga dili na angay sa kasamtangang polisiya ug kahimtang.
Iyang gipunting nga gawas kon usbon sa Kongreso ug Senado ang Free Higher Education Law—ilabi na ang pag-
adopt sa pondo base sa matag estudyante, matag semestre, ug matag programa—magpabilin nga dehado ang mga SUC sama sa CTU.