Nagtabi ang duha ka senior citizen. Senior citizen 1: “Grabe na karong panahona, pre. Nauso na ang pre-marital sex. Mga teenager pa gani, nimabdos na. Ako, wa gyud ko makighilawas sa akong asawa sa wa pa mi makasal. Ikaw, pre?” Senior citizen 2: “Unsa gani toy iyang apelyido sa pagkadalaga, pre?”
Mitumaw kining usa ka pangutana. Kon ang usa ka bana magluib sa iyang asawa, mangabit o kaha makigpuyo sa laing babaye, masilotan ba siya ubos sa Republic Act No. (RA) 9262, ang Anti-Violence Against Women and Their Children Act of 2004 (Anti-Vawc Act)?
Giklaro sa Korte Suprema nga ang Anti-Vawc Act, wa magsilot sa pagluib sa bana ngadto sa iyang asawa. Ang gisilotan sa maong balaod mao ang psychological violence nga nisangpot sa mental or emotional suffering sa iyang asawa.
Sa desisyon sa Korte Suprema sa kaso nga XXX v. People (G.R. No. 268619, Jan. 13, 2026) nga sinuwat ni Associate Justice Amy C. Lazaro-Javier, ang Supreme Court Second Division nidason sa pagkonbikto sa usa ka bana sa paglapas sa Section 5(i) sa Anti-Vawc Act.
Ang magtiayon gikasal sa 1999. Duna silay duha ka anak. Nagsugod ang ilang problema sa kaminyuon sa 2009 sa dihang ang bana tagdugay nang mopauli. Sa Enero 2010, ang bana nagpadala og text message sa iyang asawa nga di na siya mopauli sa ilang balay. Magsugod siya sa bag-ong kinabuhi nga mag-inusara ug gusto niyang maanular ang ilang kaminyuon.
Nadiskubrehan sa asawa nga ang iyang bana dunay gikapuyo nga laing babaye. Ang iyang igsuon ug usa ka private investigator naniid sa iyang bana ug nakit-an nga ang bana ug laing babaye sa makadaghang higayon mosulod ug mobiya sa samang balay. Ubang mga testigo miasoy bahin sa bag-ong karelasyon ngadto sa asawa.
Nipasaka ang asawa og kasong psychological violence batok sa iyang bana sa Regional Trial Court (RTC). Sa bista, ang asawa niingon nga ang gibuhat sa iyang bana nisangpot sa iyang grabe nga mental ug emotional suffering.
Nawagtangan siya sa iyang pagsalig sa kaugalingon ug dignidad. Grabe ang iyang kaguol ug nisuway siya sa pagkutlo sa iyang kaugalingong kinabuhi sa makadaghang higayon. Gidasonan kini sa psychologist nga mihiling kaniya ug niingon nga may kalabutan kini sa iyang panagsungi sa iyang bana, sa pagbiya niya sa iyang pamilya alang sa laing babaye.
Ang anak nga lalaki sa magtiayon nitestigo nga iyang nakita ang iyang inahan nga naghilak ug nagbakho sulod sa duha ka tuig gikan sa pagbiya sa iyang amahan. Gikonbikto ang amahan sa RTC ug Court of Appeals. Gidasonan kini sa Korte Suprema.
Gipasabot sa Korte Suprema nga depende sa mga sirkumstansya, ang extramarital relationship makahimo o di makahimo og mental o emotional anguish sa asawa. Ang pagluib usa sa mga paagi sa paghimo og psychological violence. Apan kinahanglan nga probahon ang sangpotanan nga mental or emotional suffering sa asawa.
Ning maong kaso, ang Korte Suprema niingon nga ang testimoniya sa asawa, ang psychological evaluation ug ang testimoniya sa ubang mga saksi igo na sa pagprobar nga ang gibuhat sa bana maoy hinungdan sa mental ug emotional suffering sa asawa.
Gisalindot sa Korte Suprema ang pagsalig sa bana sa iyang pagkaabsuwelto sa laing kaso sa concubinage. Gipasabot niini nga ang concubinage ug ang psychological violence ubos sa Anti-Vawc Act mga managlahi nga kalapasan ug dunay managlahi nga rikisito.
Ang bana gisilotan sa pagkabilanggo hangtod sa walo ka tuig, gimultahan og P100,000 ug gipabayad og P30,000 nga moral damages sa iyang asawa. Gimanduan sab siya nga moagi sa mandatory psychological counseling o psychiatric treatment. (edbarrita@gmail.com)