Hapit na moabot sa upat ka dekada human sa pagratipikar sa katawhan sa 1987 Constitution nga nagdili sa mga political dynasty nga karon maoy naghari sa politika sa Pilipinas ug nalambigit sa grabeng kurapsyon, lakip na sa trilyon ka pesos nga flood control scandal.
Ang Article II (Declaration of State Principles and Policies), Section 26, 1987 Constitution, nagkanayon, “The State shall guarantee equal access to opportunities for public service and prohibit political dynasties as may be defined by law.”
Sa pagbutang sa mga nagpanday niini sa phrase nga “as may be defined by law,” gipasabot nga dili “self-executory” ang maong probisyon, dili epektibo diha-diha dayon. Kinahanglan pang magpasar ang Kongresso og balaod aron pagpatuman niini.
Apan hangtod karon, wa pay balaod nga napasar ang Kongresso nga nagdili sa hingpit sa mga political dynasty. Nagmahay si manlalaban Christian Monsod, usa sa mga sakop sa Constitutional Commission nga nagpanday sa konstitusyon ug kanhi tsirman sa Commissionm on Elections. Matod niya, “We overestimated the spirit of EDSA and underestimated the greed of our lawmakers.”
Ang iyang gitawag nga EDSA spirit mao ang People Power revolution sa 1986 nga nakapalagpot sa usa ka diktador. Apan gisugdan na hinuon ang ban sa political dynasty sama sa Republic Act No. 10742, ang Sangguniang Kabataan Reform Act of 2015, nga nagdili nga magkandidato sa SK ang kaliwat sa mga opisyales sa gobyerno hangtod sa second degree of consanguinity.
Ato unang subayon kon unsa kining civil degree of consanguinity ug affinity. Ang consanguinity nagpasabot nga relasyon o kaliwat sa dugo, samtang ang affinity mao kadtong dunay relasyon pinaagi sa kaminyuon.
Sa consanguinity, first degree ang relasyon sa anak ug mga ginikanan, second degree sa mga apohan, mga igsuon ug apo. Third degree ang ginikanan sa imong apohan, uyoan ug iyaan, mga pag-umangkon ug apo. Fourth degree ang great great grandparent, great aunt/uncle, first cousin, grand nephew/neice.
Sa affinity, ang first degree mao ang asawa o bana, second degree ang ugangan, anak ug umagad. Third degree ang apohan ug apo ug mga igsuon sa kapikas. Fourth degree ang great grandparent-in-law, aunt/uncle-in-law, first cousin-in-law, niece/nephew-in-law ug great grandchildren-in-law.
Apan asa man angay kutob ang pagdili sa political dynasty? Si Senador Robin Padilla mipasaka sa Senate Bill No. 18. Samtang si Senador Risa Hontiveros mipasaka sa Senate Bill No. 1548. Ang duha ka balaudnon magdili sa mga political dynasties hangtod sa fourth degree of consanguinity or affinity.
Sila si Senate President Pro Tempore Panfilo Lacson, Senador Erwin Tulfo ug Senador Francis Pangilinan nipasaka og balaudnon nga magdili sa political dynasty hangtod sa second degree, samtang ang kang Senador Benigno Paolo Aquino IV hangtod sa third degree.
Sa pagkakaron sa 20th Congress, adunay labing menos 21 ka mga balaudnon nga gipasaka batok sa political dynasty sa House of Representatives ug unom sa Senado. Ang tanan anaa pa sa committee level.
Si Monsod miatubang sa Senado niadton Pebrero 4, 2026, ug namahayag nga pabor siya sa pagdili sa usa ka tawo nga kaliwat sa usa ka pinili nga opisyal hangtod sa fourth degree of consanguinity or affinity, sa pagkandidato sa lokal, nasyonal ug party list elections.
Matod ni Monsod grabe na ang atong pag-antos tungod sa mga political dynasty nga nakagamot na pag-ayo sa atong nasod. Panahon na, matod niya, nga bungkagon ang maong “feudalistic system.” Apan mapasar kaha kini sa Kongresso nga giharian sa mga political dynasty? – edbarrita@gmail.com