Kon ang bana ug asawa pareho nga dunay tinguha nga malibkas ang talikala sa kaminyuon nga naggapos kanilang duha, matawag ba kini nga collusion o panagkonsabo? Gitubag kini sa Korte Suprema sa kaso nga Republic vs. Ramoran-Wong and Wong (G.R. No. 276986, Feb. 3, 2026).
Sa desisyon nga sinuwat ni Associate Justice Maria Filomena D. Singh, ang Korte Suprema nideklarar nga ang parehong tinguha sa bana ug asawa nga malibkas ang ilang kaminyuon, sa iyang kaugalingon, dili paigo nga pruweba nga dunay collusion sa mga kaso sa annulment ug nullity of marriage.
Matod sa Korte Suprema, “Collusion refers to a secret agreement or cooperation, typically for illegal or deceitful purposes, including schemes to defraud or to obtain something prohibited by law.”
Sa maong kaso napalgan sa Supreme Court Third Division nga way collusion ang magtiayon sa petisyon sa pagdeklarar sa ilang kaminyuon nga nulo. Gideklarar sa Labaw’ng Hukmanan nga nulo sukad sa sinugdan ang ilang kaminyuon tungod sa psychological incapacity sa bana.
Gipasaka sa asawa ang petisyon sa alegasyon nga ang iyang bana wa makatuman sa iyang marital duties, sa mga obligasyon sa kaminyuon, tungod sa iyang nagpadayon nga physical, psychological, ug economic abuse nga nagsugod sa wa pa sila makasal.
Sa dihang wa motubag ang bana sa petisyon, gimanduan sa Regional Trial Court (RTC) ang Provincial Prosecutor sa pag-imbestigar kon wa bay posibleng collusion tali sa magtiayon. Human sa imbestigasyon, nitaho ang Associate Provincial Prosecutor nga way collusion.
Sa bista, gipresentar sa asawa ang daghang mga testigo, lakip sa usa ka clinical psychologist, amahan sa bana ug ig-agaw, nga nitestigo sa bisyo ug pagkaabusado sa bana. Wa mopresentar og saksi ang bana nga nisupak sa mga testimoniya.
Bisan pa niini, gi-dismiss sa RTC ang kaso kay kuwang ang ebidensiya sa pagprobar sa psychological incapacity sa bana. Nagduda sab kini sa testimoniya sa mga paryente sa bana nga pabor sa asawa. Ang amahan sa bana nitestigo nga ang iyang anak andam nga maanular ang kaminyuon.
Sa pag-apelar sa Court of Appeals (CA), gibali ang desisyon ug niingon ang CA nga dunay igong ebidensiya sa psychological incapacity sa bana. Gisupak kini sa Office of the Solicitor General nga niapelar sa Korte Suprema kay dunay panagkonsabo sa magtiayon aron maanular ang ilang kaminyuon.
Gisupak sa Korte Suprema ang OSG. Gilakbitan niini ang kaso nga De Ocampo v. Florenciano, nga nagdeklarar nga “collusion exists when spouses cooperate to make it appear that one will commit, fake, or hide a marital offense to secure a divorce.”
Aron paglikay sa collusion, ang Family Code ug Rule on Declaration of Absolute Nullity of Void Marriages and Annulment of Voidable Marriages nagmando nga moapil ang estado sa mga kaso sa annulment ug nullity of marriage.
Ang mga korte kinahanglan nga momando sa public prosecutor sa pagsusi kon dunay collusion, labi na kon ang respondent dili mo-file sa iyang tubag. Kon maprobahan nga dunay collusion, kinahanglan nga i-dismiss sa korte ang petisyon.
Ning maong kaso, nakita sa Korte Suprema nga nagduda ang RTC sa ubang mga sirkumstansya, apan dili kini makaprobar nga tinumo-tumo ug nagkonsabo ang magtiayon aron maanular ang ilang kaminyuon. Naprobahan sab nga dunay psychological incapacity ang bana, subay sa mga ebidensiya.
Apan dunay mensahe ang Korte Suprema bahin sa mga kaminyuon nga nagusbat ug wa nay purohan nga maayom-ayom pa. Matod niini, “Marriage, in its truest form, must be a sanctuary: a space of mutual respect, care, and emotional safety. It must never become a chain that binds a person to a relationship that is not only fundamentally flawed, but damaging.
“While the ideal remains that individuals choose wisely in love and commitment, the reality is that human beings make mistakes. When a marriage has become irreparably broken, the spouses so deeply incompatible as to render its continued existence unjust, the Court should not stand in the way.” (edbarrita@gmail.com)