Gipirmahan ni Presidente Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. niadtong Agusto 13, 2025, ang Republic Act No. 12232 nga nag-oktaba sa barangay ug sangguniang kabataan elections (BSKE) gikan sa Disyembre 1, 2025, ngadto sa unang Lunes sa Nobiyembre 2026, sa Nobiyembre 2, 2026, Adlaw sa mga Minatay.
Human niini, ang regular nga BSKE ipahigayon kada upat ka tuig. Kini tungod kay ang RA 12232 naglugway sa termino sa opisyales sa barangay ug SK officials ngadto sa upat ka tuig gikan sa tulo ka tuig ubos sa Local Government Code of 1991.
Ang mga opisyales sa barangay mahimong mag-alagad hangtod sa 12 ka tuig kay gihatagan sila og tulo ka upat ka tuig nga sagunson nga termino. Ang mga opisyales sa SK gihatagan lamang og usa ka upat ka tuig nga termino.
Ang incumbent nga mga piniling opisyales sa barangay nga nag-alagad karon sa ilang ikatulo nga sunod-sunod nga termino dili na mahimong modagan sa samang posisyon sa November 2026 BSKE.
Sa wala pa kini pirmahi sa presidente, ang beteranong election lawyer nga si Romulo Macalintal niawhag sa pangulo sa pag-veto sa balaudnon nga mag-oktaba sa BSKE kay matod niya usa lang kini ka “recycled version” sa balaod nga gideklarar nga nulo sa Korte Suprema.
Matod pa ni Macalintal, ang RA 12232 adunay susamang constitutional and legal flaws sa RA No. 11935 nga gipirmahan ni Presidente Marcos sa 2022. Ang maong balaod nag-oktaba unta sa December 2022 BSKE apan gideklarar kini sa Labaw’ng Hukmanan nga unconstitutional sa 2023 (G.R. No. 263590, G.R. No. 263673).
Matod sa Korte Suprema, ang pag-oktaba sa usa ka eleksiyon kinahanglan nga paluyohan sa “sufficiently important, substantial, or compelling reasons to safeguard the right of suffrage.” Dili igong katarungan ang taphaw nga rason sama sa “election fatigue” o pagdaginot sa pundo sa gobiyerno.
Niadtong Agusto 15, 2025, gipasaka ni Macalintal ang 34 ka pahina nga petisyon nga nagkuwestiyon sa constitutionality sa RA No. 12232. Nangayo siya og usa ka temporary restraining order o status quo ante order nga magmando sa Office of the President (OP) nga dili ipatuman ang maong balaod.
Matod niya, bisan ang paglugway sa termino sa mga opisyales sa barangay ug SK dili balido nga katarungan sa pag-postpone sa eleksiyon. Ang bag-ong balaod nakalapas sab sa “one subject-one title” rule ubos sa 1987 Philippine Constitution.
Si Macalintal niingon nga ang ulohan sa RA 12232 nagkanayon nga “An Act Postponing the December 2025 Barangay and Sangguniang Kabataan Elections, Providing for a New Term of Office for Barangay and Sangguniang Kabataan Officials, and for Other Purposes.”
Gilumpong niini, matod niya, ang daghan ug managlahi nga mga subject ngadto sa usa ka balaod. Supak kini sa probisyon sa Section 26(1), Article VI, 1987 constitution nga nag-ingon “every bill passed by the Congress shall embrace only one subject which shall be expressed in the title thereof.”
Samtang gipirmahan na ang balaod nga nag-oktaba sa BSKE, paabuton pa ang desisyon sa Korte Suprema sa petisyon ni Macalintal. Dili matag-an kon unsay desisyon sa Labaw’ng Hukmanan. Sa pulong pa sa mga sugarol sa hantak, “hari o patay.” (edbarrita@gmail.com)