Gi-archive sa Senado ang articles of impeachment batok kang Bise Presidente Sara Duterte sa boto nga 19 ang pabor ug upat ang supak niadtong Agusto 6, 2025, human sa pagdeklarar sa Korte Suprema nga nulo kay nakalapas sa Konstitutsyon.
Sa yanong pagsabot, ang pag-archive mao ang paghipos sa usa ka butang nga wala pa kinahanglana. Sa atong panimalay, ang butang nga dili pa gamiton ipasok lang una sa suok kay mahimo pa kining gamiton sa umaabot.
Mao sab kini ang nahitabo sa articles of impeachment batok sa bise presidente. Kon pananglit mausab ang desisyon sa Korte Suprema, mahimo kining hulboton gikan sa archive. Kana lagi kon mausab pa ang desisyon sa Labaw’ng Hukmanan.
Wala pa mahimong final ang desisyon sa Korte Suprema sa mga kaso nga Sara Z. Duterte v. House of Representatives et al., G.R. No. 278353 ug Atty. Israelito P. Torreon et al. v. House of Representatives et al., G.R. No. 278359, July 25, 2025 kay nipasaka og motion for reconsideration ang House.
Dunay upat ka impeachment complaint nga gipasaka batok ni Duterte. Ang unang tulo gipasaka sa mga pribadong tawo ug nagkalainlaing pundok sa House of Representatives niadtong Disyembre 2, 4 ug 19, 2024.
Ang ikaupat nga impeachment complaint gipasaka pinaagi sa usa ka resolusyon nga giaprubahan sa sobra sa one-third sa mga sakop sa House niadtong Pebrero 5, 2025, nga gipadala isip articles of impeachment sa Senado sa samang adlaw. Kini maoy gikuwestiyon didto sa Korte Suprema.
Gibahig sa Korte Suprema ang unang tulo ka kaso sa impeachment ug ang ikaupat. Ang unang tulo gipasaka ubos sa Article XI, Section 3(2) sa Konstitusyon. Ang ikaupat gipasaka ubos sa Article XI, Section 3(4) sa Konstitusyon pinaagi sa usa ka verified complaint o resolusyon sa labing minos one-third sa tanang sakop sa House of Representatives.
Matod sa Korte Suprema, ang House sa 19th Congress walay aksiyon sa unang tulo ka mga impeachment complaint busa nahimo kining “terminated or dismissed” sa pag-adjourn sa House.
“The three impeachment complaints were archived and therefore deemed terminated or dismissed on February 5, 2025. Therefore, no new impeachment complaint, if any, may be commenced earlier than February 6, 2026,” matod sa Korte Suprema.
Ang Article XI, Section 3(5) sa Konstitusyon, nagkanayon nga “no impeachment proceedings shall be initiated against the same official more than once within a period of one year.”
Laing gituki sa Korte Suprema mao ang kalapasan sa katungod sa due process ubos sa Bill of Rights nga gikinahanglan subayon bisan sa pagsugod pa lang sa impeachment process.
Matod pa sa Korte Suprema, “It is not our duty to favor any political result. Ours is to ensure that politics are framed within the Rule of Just Law. We cannot concede the sobriety of fairness inherent in due process of law to the passions of a political moment. Our fundamental law is clear: The end does not justify the means.” (edbarrita@gmail.com)