Usa sa mga gilalisan karon mao ang paghimong state witness sa pipila ka mga tawo nga nalambigit sa mokabat sa usa ka trilyon ka pesos nga flood control scandal kansang imbestigasyon sa Senado ug sa House of Representatives nakapaukay sa katawhan.
Daghan na ang mga imbestigasyon nga gihimo sa Kongreso mahitungod sa pangurakot sa mga anomalusong proyekto sa gobiyerno. Apan nabawi ba sa gobiyerno ang mga salapi nga nakawat sa mga kurakot sa gobyerno?
Pananglit sa P10 bilyunes nga pork barrel scam ni Janet Lim Napoles, giabsuwelto sa Sandiganbayan niadtong 2015 si kanhi Senador Ramon “Bong” Revilla Jr. apan gimanduan sa pag-uli sa kantidad nga P124.5 milyunes. Nauli ba kini?
Ang abogado ni Revilla daling niingon nga nasayop ang pagbasa sa desisyon sa maong kaso. Kay subay man gud sa Article 100 sa Revised Penal Code, ang tawo nga criminally liable, civilly liable usab. Sanglit naabsuwelto man sa Revilla, wa siya’y tulubagong sibil.
Sa ato pa, ang gimanduan sa pag-uli sa maong kantidad mao ra ang mga kaubang akusado ni Revilla, sila si Richard Cambe nga iyang kanhi chief of staff ug si Napoles kay ang duha nakonbikto man.
Mahitungod sa flood control scandal, ang baruganan ni Justice Secretary Jesus Crispin Remulla mao nga ipauli una ang nakawkaw nga salapi sa dili pa ibutang sa witness protection program ang bisan kinsang nalambigit sa maong eskandalo. Sa maong paagi, maseguro ang pagbawi sa nakawat sa gobiyerno.
Unsa ka kanhi dean sa eskuylahan sa abogasiya, si Dean Mel Sta. Maria, niingon nga sakto si Remulla subay sa Section 5 sa Republic Act No. 6981, ang Witness Protection Law nga nag-ingon nga sa dili pa ibutang ang usa ka testigo sa proteksiyon ubos sa maong balaod, kinahanglan nga mopirma siya sa usa ka Memorandum of Agreement (MOA).
Sa MOA ilatid ang iyang mga responsibilidad nga naglakip niini, “to comply with legal obligations and civil judgments against him.” Sa ato pa, dili awtomatik nga mabutang ang usa ka testigo sa witness protection program. Ug sa mga kaso sama sa flood control scandal, mahimong kondisyon ang pag-uli sa salapi nga nakawat.
Makalilisang ang kantidad sa salapi, sa mga buhis sa katawhan, nga gianod lang sa flood control projects, daghan kanila mga ghost projects, kompleto sa papel apan dili makita kay ghost o kalag lang lagi.
Busa dili angay nga sa tumang kasayon lamang, kadtong mga tawo nga nagpasundayag gani sa ilang bahandi, sa mga luho nga sakyanan nga gikan diay sa flood control scam, ibutang sa witness protection program.
Dunay konsepto sa balaod nga gitawag og unjust enrichment ubos sa Article 22 sa Kodigo Sibil. Kini nagkanayon, “Every person who through an act of performance by another, or any other means, acquires or comes into possession of something at the expense of the latter without just or legal ground, shall return the same to him.”
Angay ug matarong lang gayud nga ang nakawat gikan sa katawhan, iuli ngadto sa katawhan. Kay kon dili, matod pas taga Cabadiangan, kataw-an lang kita sa mga kawatan. (edbarrita@gmail.com)