Dunay nangutana bahin sa posibilidad nga ang mga abogado ug mga huwes mahimong mapulihan sa gitawag nga artificial intelligence (AI), sa mga computer system nga dagko kaayo og kapasidad sa memory niini ug paspas kaayo ang processing.
Sa pelikula nga “Mercy,” usa ka 2026 American science fiction thriller film, usa ka detective nga gidala ni Chris Pratt giakusahan sa pagpatay sa iyang asawa. Gibista siya sa Mercy Court System sa usa ka AI nga huwes nga gidala ni Rebecca Ferguson.
Gihatagan siya og 90 ka minutos sa pagprobar nga inosente siya. Sa laktod, naabsuwelto siya. Apan kinsa man kaha ang akusado nga sakto ang kabuot nga mosugot nga bistahon siya sa usa ka AI judge, way prosecutor, way abogado nga modepensa kaniya?
Ang mga batid sa balaod nag-ingon nga makuli nga ang artificial intelligence (AI) maoy mohulip sa mga abogado ug mga huwes. Apan makatabang ang AI sa ilang mga inadlaw nga mga bulohaton nga mahimong awtomatic.
Apan samtang malupigan sa AI ang tawo mahitungod sa kapaspas sa data analysis, wala niini ang mga tawhanong kalidad sama sa empatiya, ang pagbati ug pagsabot sa gibati sa ubang mga tawo. Ang AI walay ethical discretion ug moral judgment, ang paghukom tali sa maayo ug dili maayo.
Ang labing gikabalak-an mao nga kon kasaligan ba ang artificial intelligence. Kay dunay kalagmitan nga ang AI mag-”hallucinate,” magduhiraw sa mga butang nga wala mahitabo o dili tinuod ug magmugna og mga mini nga kaso ug argumentong legal, busa kinahanglan pang i-verify sa tawo.
Si Supreme Court (SC) Associate Justice Antonio T. Kho Jr. nidawat sa mga kausaban sa teknolohiya sa legal profession, apan niingon nga di kini makahulip sa tawo tungod kay ang tawo lamang ang adunay gugma, pagbati ug moral compass, ang giya sa moralidad, sa matarong ug dili matarong.
Si Justice Kho namulong atubangan sa San Beda Law Grand Alumni Homecoming niadtong Nobiyembre 15, 2025, sa Seda, Bonifacio Global City, Taguig City. Gihisgutan niya ang Strategic Plan for Judicial Innovations 2022-2027 (SPJI) sa Korte Suprema nga naghimong digital sa mga proseso sa korte.
Ang SPJI maoy tamdanan sa pagtukod sa usa ka moderno, mas paspas, makitawhanon ug mas dali nga maduol nga hudikatura nga maghimong paspas sa hustisya nga kasaligan sa publiko.
Apan nipahimangno si Justice Kho nga ang teknolohiya dili makahulip sa human judgment kon paghukom sa usa ka tawo, kaluoy, ingon man ethical responsibility—ang pag-ila sa matarong ug dili matarong, mga kalidad nga mahinungdanon sa pagpatuman sa hustisya.
Matod pa niya, “You can teach a computer the law, but you cannot teach it judgment. You cannot teach it compassion. And you certainly cannot teach it the Bedan spirit of fighting tooth and nail for what is right. Our human element—our passion, our empathy, our moral compass—that is our enduring competitive advantage. Don’t ever let technology diminish the humanity you bring to the law.”
Mahimong tudloan ang usa ka computer sa balaod, apan di kini matudloan sa paghukom. Dili kini matudloan sa kaluoy. Sa akong pagsabot, gikinahanglan ang tawhanong pagbati sa pagpatuman sa hustisya, dili kay pulos na lang gyud balaod.
Sama niadtong kaso sa usa ka maestra nga gitaktak sa trabaho sa eskuylahan kay nahigugma ug nagpakasal siya sa iyang mas batan-on nga estudyante bisan sa dakong gintang sa ilang mga pangedaron. Gisupak sa Korte Suprema ang pagtaktak kaniya subay sa kasong immoralidad.
Matod sa Korte Suprema, “If the two eventually fell in love, despite the disparity in their ages and academic levels, this only lends substance to the truism that the heart has reasons of its own which reason does not know.” Ang kasingkasing adunay mga katarungan sa iyang kaugalingon nga bisan ang katarungan wa masayod. (Chua-Qua vs. Clave, G.R, No. 49549, 30 August 1990). (edbarrita@gmail.com)