Gitakda ang Barangay and Sangguniang Kabataan Elections (BSKE) sa Nobiyembre 2, Adlaw sa mga Minatay. Apan bukas si Presidente Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. sa sugyot sa pag-oktaba sa BSKE kon makatabang kini sa pagtigom og pundo nunot sa krisis sa Middle East, matod sa Malacañang. Si Undersecretary Claire Castro sa Malacañang Press Office niingon nga matigom ug mahipos unta sa gobiyerno ang P16 bilyunes nga pundo nga gamiton alang sa eleksyon sa Nobiyembre 2.
Namahayag si Castro niini human sa awhag ni Bacolod City Rep. Albee Benitez nga i-postpone ang BSKE og unom ka buwan aron magamit ang pundo alang niini sa pag-paminos sa epekto sa Middle East crisis sa mga Pilipino.
Kon atong mahinumdoman, gideklarar sa Korte Suprema nga unconstitutional ang Republic Act 11935 nga nag-oktaba sa BSKE gikan sa Disyembre 5, 2022, ngadto sa katapusang Lunes sa Oktubre 2023.
Matod sa Korte Suprema, nakalapas kini sa katungod sa katawhan sa pagboto ug kuwang sa lehitimong government interest. Apan gimando niini ang pagpadayon sa gitakda nga BSKE sa katapusang Lunes sa Oktubre 2023, subay sa gitawag nga operative fact doctrine.
Mao kini ang katapusang BSKE sa wala pa pirmahi ni Presidente Marcos ang Republic Act No.12232 sa Agusto 13, 2025, nga nagpataas sa termino sa mga opisyales sa barangay gikan sa tulo ngadto sa upat ka tuig sa tulo ka nagsunod nga termino ug usa ka termino sa SK.
Gioktaba sab niini ang BSKE sa Disyembre sa 2025 ngadto sa unang Lunes sa Nobiyembre sa 2026. Madayon man o dili, ato karong hisgutan ang pagdili sa political dynasty sa SK nga hangtod karon wa pa makatandog sa ubang mga dagkong pinili nga opisyales sa gobiyerno.
Gisuportahan sa Korte Suprema sa kasong Merson C. Calubag v. Commission on Elections (Comelec) and Kimberly P. Joseph (G.R. No. 279008, Abril 8, 2026) ang desisyon sa Comelec nga nagkanselar sa Certificate of Candidacy (COC) sa usa ka kandidato sa 2023 BSKE tungod sa paglapas sa "anti-dynasty" clause sa SK Reform Law.
Gisalindot sa Supreme Court En Banc ang petisyon ni Merson Calubag nga nagkuwestiyon sa mga resolusyon sa Comelec nga nagdiskwalipikar kaniya isip kandidato sa pagka SK chairperson sa Barangay Magtangale, San Francisco, Surigao del Norte sa 2023 BSKE.
Napalgan sa Comelec Second Division nga dili tinuod ang deklarasyon ni Calubag sa iyang COC nga wa siya’y paryente sulod sa second civil degree of consanguinity or affinity sa usa ka incumbent nga sakop sa Sangguniang Barangay, kay ang iyang inahan usa ka sakop niini.
Gikanselar sa Comelec ang iyang kandidatura, busa nidangop siya sa Korte Suprema. Apan giila sa Korte Suprema ang katuyoan sa lehislatura sa pagpasar sa RA 10742, ang Sangguniang Kabataan Reform Act of 2015.
Gitumong kini sa pagpugong sa pagmugna ug pagpalapad sa mga political dynasties sa nasod isip tubag sa lehislatura sa awhag sa Konstitusyon sa pag-define sa mga political dynasties, labing minos sa barangay ug SK level.
Unsa man kining anti-dynasty clause sa maong balaod. Ang Section 10 niini, isip dugang sa mga kwalipikasyon sa mga kandidato sa SK, nag-ingon, “must not be related within the second civil degree of consanguinity or affinity to any incumbent elected national official or to any incumbent elected regional, provincial, city, municipal, or barangay official, in the locality where he or she seeks to be elected.”
Kini matod sa Korte Suprema, “breathes life to the constitutionally enshrined policy of the sovereign to prohibit political dynasties.”(edbarrita@gmail.com)