Gideklarar sa Korte Suprema nga balido gihapon ang usa ka deed of sale sa luna sa yuta bisan sayop ang luna sa yuta nga nalista basta ikapakita ang tinuod nga kasabutan sa nagbaligya ug nagpalit. Ang deed of sale mahimong koreksiyonan aron motakdo sa gikasabutan nilang duha.
Mao kini ang unod sa desisyon sa Korte Suprema sa kaso nga Spouses Genara and Felipe Abay, Sr. et al v. Spouses Jacinto S. Young and Chiok Ngo Lim Young et al (G.R. No. 266298, Dec, 3, 2025) nga sinuwat ni Associate Justice Henri Jean Paul B. Inting.
Sa maong kaso, ang Supreme Court Third Division nihukom nga balido ang pagpalit sa usa ka 491 ka metro kwadrado nga parsela sa yuta sa syudad sa Sugbo tali sa nagpalit nga magtiayong Genara ug Felipe Abay, Sr. ug sa nagbaligya nga si Crispin Caballes ug mga eredero ni Trinidad Caballes-Gallardo.
Ang luna sa yuta kabahin sa estate ni Margarita Lopez nga dunay siyam ka mga anak, lakip nila ni Crispin ug Trinidad. Sa wa pa kini palita, ang mga Abay nibisita niini uban si Crispin ug Tomas Gallardo, usa sa mga eredero ni Trinidad. Gipakita ni Crispin ug Tomas ang mga utlanan sa maong yuta. Si Tomas mitabang sa mga Abay sa pagkoral niini.
Giokupar sa mga Abay ang maong luna sa mokabat sa 20 ka tuig. Nabalda kini sa dihang misulod ang mga trabahante sa magtiayong Jacinto ug Chiok Ngo Lim Young nga miguba sa ilang koral ug mitukod sa ilang kaugalingong haligi. Nadiskubrehan sa mga Abay nga ang yuta natitulohan sa ngalan sa mga Young.
Mipasaka ang mga Abay og kaso sa Regional Trial Court (RTC) aron kanselahon ang maong titulo. Gikuwestyon kini sa mga Gallardo kay ang dokumento sa mga Abay nagtudlo sa laing luna, ang Lot No. 6036-B, dili ang ilang giokupar nga Lot No. 7. Samtang nahimutang ang duha ka lote sa samang lugar, managlahi kini ug wa magtapad.
Ang mga Gallardo niingon nga ang 1982 Extrajudicial Settlement and Sale nga gihimo ni Crispin ug sa duha niya ka mga igsuon usa ka forgery, ang sakto ug angay tumanon mao ang 1999 Extrajudicial Settlement and Deed of Absolute Sale nga gihimo sa ubang mga anak ni Margarita pabor sa mga Young.
Nipaluyo ang mga Young sa baruganan sa mga Gallardo ug miingon nga sila mga “buyers in good faith.” Nihukom ang RTC pabor sa mga Abay.
Gipatigbabaw niini ang pagbaligya sa 1982 sa bahin ni Crispin ug iyang mga igsuon ug midugang nga giimbestigar unta sa mga Young ang kahimtang sa luna sa wa pa kini nila palita, ilabi na nga dunay mga structure ang maong yuta.
Gibali sa Court of Appeals (CA) ang desisyon sa RTC. Matod sa CA, ang mga dokumento sa mga Abay, ang 1979 Contract to Sell, ang 1981 Absolute Deed of Sale, ug ang 1982 Extrajudicial Settlement and Sale, nagpakita nga ang ilang napalit mao ang Lot No. 6036-B ug dili ang Lot No. 7, nga ilang giangkon ug giokupar.
Gisupak kini sa Korte Suprema nga mimando sa pagkanselar sa titulo sa mga Young. Ubos sa Civil Code, matod pa sa desisyon, ang usa ka dokumento mahimo nga korehian tungod kay nasayop ug wa magpahayag sa aktuwal nga gikasabotan. Sa maong mga sitwasyon, balido gihapon ang pinalitay apan korehian ang kontrata aron ibutang ang saktong gikasabotan.
Matod sa Korte Suprema, ang mga tawo nga magpalit og yuta sagad nga magsalig sa ilang makita sama sa mga utlanan, landmarks ug mga natukod niini, di lang kay sa technical lot number. Ang mga ordinaryo nga mopalit og yuta di mapaabot nga makaila niini pinaagi sa survey descriptions ug sa legal documents.
Kini midugang nga ang usa ka kontrata mahimong korehian kon nagkauyon ang mga party sa transaksyon, kon ang sinuwat nga dokumento wa magpahayag sa tukmang gikasabutan ug kon ang sayop pinaagi sa kasaypanan, pagpanglimbong, aksidente, ug di makiangayong lihok.
Namatud-an sab sa Korte Suprema nga ang sukod sa Lot No. 7, ang luna nga nabaligya ngadto sa mga Abay 491 ka metro kwadrado, tukma sa mga bahin ni Crispin ug sa mga Gallardo subay sa deed of sale.
Sa laing bahin, ang Lot No. 6036-B, nga nahimutang sa deed of sale, adunay sukod nga 4,450 ka metro kwadrado, busa klaro nga di kini mao ang gibaligya. (edbarrita@gmail.com)