Gideklarar sa Korte Suprema nga ang same-sex couples o nagpuyo nga babaye ug babaye o lalake ug lalake pagailhon nga co-owners sa ilang kabtangan ubos sa Article 148 sa Family Code, kon dunay pruweba sa ilang actual contribution.
Ang Article 148 maoy naglatid sa property relations niadtong nagpuyo apan dili mahimo makasal sa legal nga paagi, sa pag-ila nga kumon nilang gipanag-iya ang ilang kabtangan subay sa ilang kontribyusyon.
Mao kini ang unod sa desisyon sa Korte Suprema sa kaso nga Jennifer Josef vs. Evalyn Ursua (G.R. No. 267469, February 5, 2025) nga sinuwat ni Associate Justice Jhosep Y. Lopez.
Sa maong kaso, giuyonan sa Supreme Court Second Division ang complaint sa usa ka kanhi kapuyo alang sa partition of property ug sa pag-ila kaniya nga co-owner sa house and lot nga kanhi ilang gipuy-an uban sa iyang same-sex partner.
Ang duha ka babaye nagpuyo isip same-sex couple. Usa ka tuig sa ilang panagrelasyon, nagpalit sila og house and lot sa Quezon City. Nagka-uyon sila nga irehistro kini sa ngan sa usa ka partner para madali ang mga transaksiyon sa bangko.
Sa ilang panagbuwag, nagkauyon sila nga ibaligya ang house and lot ug magtunga sila sa halin.
Ang usa ka partner mipirma sa usa ka Acknowledgment nga nag-ingon nga ang laing partner nakabayad og katunga sa pagpalit ug sa renovation niini.
Apan nausab ang hunahuna sa usa ka partner. Di na mobaligya sa house and lot ug mihimakak nga co-owner ang iyang partner.
Maong gipa-annotate niya ang usa ka adverse claim sa titulo ug midemanda sa partisyon sa maong kabtangan.
Sa dihang pakyas kini, gipasaka niya ang complaint for partition sa Regional Trial Court (RTC), ginamit ang Acknowledgment isip pruweba sa co-ownership.
Apan gi-dimiss sa RTC ang kaso tungod sa kakuwang sa pruweba nga nakatabang siya sa pagpalit sa house and lot. Gipabayad pa siya og danyos.
Sa pagpasaka niya sa kaso sa Court of Appeals, gidasonan ang desisyon sa RTC apan wa nay danyos. Ang duha miapela ngadto sa Korte Suprema nga misalikway sa desisyon sa RTC ug CA.
Giklaro sa Korte Suprema ang mga probisyon sa Family Code bahin sa property relations sa mga magtiayon nga nagpuyo apan wala maminyo.
Ang Article 147 maoy naglatid sa property relations sa mga wala makasal apan mahimong magminyo.
Co-owners sila sa kabtangan nga ilang napalit samtang nagpuyo pa sila.
Samtang ang Article 148 ang naglatid sa property relations niadtong magtiayon nga nagpuyo apan di mahimong magminyo.
Co-owner gihapon sila apan kutob sa ilang aktuwal nga kontribyusyon sa pagpalit sa kabtangan.
Sanglit ang Family Code nagtugot lang sa kaminyuon tali sa usa ka lalake ug usa ka babaye, nasulod dinhi ang same-sex couples kay di man sila mahimong magminyo.
Gideklarar sa Korte Suprema nga igo na nga pruweba sa aktuwal nga kontribyusyon sa usa ka partner ang pinirmahan nga Acknowledgement. Nagmatuod kini nga dunay co-ownership tali sa duha ka partner.
Giawhag usab sa Korte Suprema ang Kongreso ug ang ubang mga ahensiya sa kagamhanan sa pagpangita og solusyon sa katungod sa mga same-sex couples tungod kay wa pay balaod nga nag-ila sa same-sex marriage. Dili mapas-an ang tanan sa mga hukmanan.
Matod sa Korte Suprema, “This Court does not have the monopoly to assure the freedom and rights of homosexual couples. With the political, moral, and cultural questions that surround the issue concerning the rights of same-sex couples, political departments especially the Congress must be involved to quest for solutions, which balance interests while maintaining fealty to fundamental freedoms.”
(edbarrita@gmail.com)