Klaro nga dunay tulo ka mga senador nga dili makaapil isip senators-judges sa bista sa impeachment batok ni Bise Presidente Sara Duterte tungod sa nagkalainlaing mga hinungdan. Kini mao sila si Senador Ronald “Bato” dela Rosa, Senador Rodante Marcoleta, ug Senador Jinggoy Estrada.
Si Senador Bato nagtagutago tungod sa orden de arresto gikan sa International Criminal Court (ICC) sa The Hague, Netherlands isip co-perpetrator sa kasong crimes against humanity batok ni kanhi Presidente Rodrigo Duterte. Nitunga siya sa pagboto alang sa mubong termino ni Senador Alan Peter Cayetano isip pangulo sa Senado. Apan nibalik siya sa pagka “fugitive from justice.”
Samtang si Senador Marcoleta gisikop tungod sa kasong plunder nga gipasaka batok kaniya. Ang maong kaso way piyansa, busa di siya makatunga sa Senado. Apan tungod sa iyang gipamati sa lawas, sakit sa dughan, hypertension, ug mild pneumonia, gidala siya ngadto sa usa ka hospital.
Dili sab makasalmot sa impeachment trial si Senador Jinggoy Estrada.
Gisalindot sab sa Korte Suprema ang iyang mosyon nga i-dismiss ang usa sa mga kaso sa graft and corruption nga iyang giatubang ug ang iyang hangyo nga mosalmot sa impeachment trial ni Duterte, tungod kay way “emergency or compelling” nga rason.
Si Estrada nadetinir sukad sa Hunyo 1 tungod sa way piyansa nga kasong plunder sa Sandiganbayan Fifth Division tungod sa matod pa mga kickback nga nadawat gikan sa mga flood control projects sa 2025—P350 milyunes sa Metro Manila ug Oriental Mindoro ug P213 milyunes sa Bulacan. Gipasakaan sab siya og usa ka kaso sa graft tungod niini.
Laing kaso sa graft iyang giatubang sa Sandiganbayan Second Division tungod sa matod pa kickbacks sa mga flood control projects sa Bulacan nga mokabat sa 25 porsiyento sa balor sa mga proyekto nga P855 milyunes. Gisuspenso si Estrada og 90 ka adlaw sa Second Division niadtong Hunyo 22 subay sa Section 13 sa Republic Act No. 3019, ang Anti-Graft and Corrupt Practices Act.
Wala mosugot ang Sandiganbayan Fifth Division sa mosyon ni Estrada nga mosalmot isip senator-judge sa impeachment ni Duterte. Sa unang adlaw sa impeachment trial niadtong Hulyo 6, si Senador Cayetano nisugyot nga ang impeachment court mohangyo sa Sandiganbayan nga tugotan si Estrada ug Marcoleta nga makasalmot sa bista. Wala pay aksiyon niini.
Sa pagkakaron, 21 ra sa 24 ka mga senador ang aktibong makasalmot sa impeachment trial. Mobalik ang pangutana kon pila gyud ka boto sa mga senador-huwes ang gikinahanglan sa pagkonbikto sa bise presidente.
Sa pagsugod sa impeachment trial, si Senador Francis “Chiz” Escudero, human mapili nga presiding officer, niluwat sa ruling nga 16 ka boto ang gikinahanglan sa pagkonbikto ni Duterte.
Sa dihang gipangutana ni Senador Panfilo “Ping” Lacson kon ang maong ruling alang ba sa impeachment court o iya lang opinion, si Escudero niingon nga mahimo kini nga usa ka “justiciable controversy.” Sa ato pa, mahimo kining ipasaka sa Korte Suprema, apan magpabilin kining balido hangtod nga ideklarar kini nga nulo.
Samtang usa ka constitutional law expert, si kanhi Integrated Bar of the Philippines (IBP) president Domingo Cayosa, namahayag nga ang 16 ka boto nga gikinahanglan sa pagkonbikto ni Duterte mahimong paubsan.
Si Cayosa niingon nga kini mao ang “fair and practical” nga interpretasyon sa 1987 Constitution nunot sa dili “restrictive” nga ispiritu niini. Mao kini ang operative concept sa “two-thirds” sa tanang mga sakop sa Senado. Matod niya, ang two-thirds dili usa ka “absolute number, it’s a relative number.”
Ang dili makasalmot sa pagbista sa impeachment, sanglit wa sila diha ug wa makaobserbar sa nahitabong pagbista, dili matawag nga mga huwes. Busa dili sila makaboto. Apan sa laktod, ang Korte Suprema ra ang makahukom niini. (edbarrita@gmail.com)