Nagpundok nga basura ang nakit-an nga gilabay duol sa pangpang sa Sityo Dapdap, Barangay Kalunasan, Dakbayan sa Sugbo, butang nga nakapaalarma sa mga molupyo tungod sa kahadlok nga makontaminar ang tubig sa sapa nga gigamit sa komunidad.
Nasayran ang maong ilegal nga labayanan human nangayo og tabang ang mga molupyo kang Konsehal David Tumulak kalabot sa mga basura gikan sa ibabaw’ng bahin sa barangay nga gipanglabay sa maong dapit ug gikabalak-ang maanod paubos kon mag-ulan.
Usa ka molupyo kinsa nihangyo nga dili hinganlan, nibutyag nga adunay mga pamilya sa lugar nga nagsalig sa tubig sa sapa alang sa mainom, hinungdan sa ilang kabalaka sa risgo sa panglawas ug kontaminasyon.
Atol sa gihimong inspeksyon ni Tumulak sa lugar, iyang nakit-an ang nagkalainlaing matang sa basura nga gilabay duol sa ngilit sa bakilid.
Lakip sa mga basura mao ang mga papel, plastik, karton, sudlanan sa pagkaon, yuta, dahon, pinutol nga sanga sa kahoy, ug mga wire sa kuryente.
Nakasugat sab si Tumulak og mga trak gikan sa usa ka electric company nga giingong nagkarga og mga pinutol nga sanga padulong sa lugar aron ilabay.
Nasayran sab niya sa ulahi nga bisan ang trak sa barangay gikatahong naglabay og basura sa maong dapit.
Human sa inspeksyon, usa ka bulldozer ang gipadala aron tabunan og yuta ang ubang bahin sa basura, samtang unom ka trak ang niresponde aron hakuton ang mga basura palayo sa lugar.
Gikuwestiyon sa konsehal kon nganong nagpadayon ang ilegal nga pagpanglabay bisan pa man sa presensya sa temporaryong waste transfer station sa South Road Properties (SRP).
Matod niya nga ang maong isyu nadangat na sa Department of Public Services (DPS) ug naglaraw siya nga makig-alayon sa kapitan sa barangay kalabot sa giingong pagpanglabay og basura duol sa pangpang.
Giawhag sab ni Tumulak ang mga opisyal sa barangay nga abagahon ang responsibilidad sa saktong pagdumala sa basura sulod sa ilang komunidad.
“It would be better if this stops and people stop dumping here. We do not know if the barangay may already be running out of fuel to transport garbage to the transfer station and instead chooses to dump it near the cliff. That is not good (Mas maayo kon maundang na kini ug mohunong na ang mga tawo sa pagpanglabay dinhi. Wala kita masayod kon tingali nahutdan na og krudo ang barangay para paghakot sa basura padulong sa transfer station ug mas nipili na lang nga ilabay kini duol sa pangpang. Dili kana maayo),” matod niya.
Dugang pa niya, kon kulang ang barangay sa krudo o gamit sa paghakot, angay nga makig-alayon ang mga opisyal sa DPS aron mahatagan og tabang.
Nahitabo kini samtang ang Dakbayan sa Sugbo padayong nakigbisog sa problema sa basura human sa pagsira sa Binaliw landfill tungod sa nahitabong “trash slide” niadtong Enero 8 nga nikalas og 36 ka kinabuhi.
Sukad niadto, nagsalig ang dakbayan sa temporaryong waste transfer operations sa SRP samtang naghakot og basura ngadto sa mga labayanan sa gawas sa dakbayan sa Sugbo, lakip na sa Aloguinsan, diin ang kontrata nahuman na sab.
Ang nagpadayong krisis sa basura niresulta sab sa balik-balik nga reklamo bahin sa ilegal nga pagpanglabay, pundok sa basura, ug mga problema sa kalikopan sa pipila ka dapit sa dakbayan.
Sa usa ka kalambuan, si Mayor Nestor Archival niingon nga nakadawat na ang dakbayan og go-signal gikan sa Department of Environment and Natural Resources –Environmental Management Bureau (DENR-EMB) 7 nga pabalikon ang limitado nga pagpanglabay og basura sa Binaliw landfill human ang operator gikatahong nituman na sa mga gikinahanglang remedyo.
Una nang gilibkas sa DENR ang cease-and-desist order batok sa landfill sa partial nga paagi, diin gitugotan lamang ang operasyon sulod sa usa ka managlahing “engineered interim cell” ug dili sa dapit nga naigo sa makamatay nga trash slide.
Gibutyag ni Archival nga kasamtangang girepaso sa dakbayan ang safety validations ug mga teknikal nga concern nga gipalanog sa City Council sa dili pa hingpit nga pabalikon ang pagpanglabay sa maong pasilidad. (CAV)