Napungot ang usa ka tag-iya og yuta ngadto sa Borbon Municipal Assessor’s Office gumikan kay niabot na og duha ka mga buwan ang kalangan sa paghikay kabahin sa iyang gibaligya nga yuta human sa sunodsunod nga mga scam nga iyang nasinati ug pagkahugno sa iyang negosyo.
Si Connie Barrientos-Carey, 42 anyos, nasuko tungod sa balikbalik nga pag-absent sa municipal assessor sa Lungsod sa Borbon ug namatikdan niya nga ang buhatan nagsalig sa ulohan niini alang sa awtorisado nga lumalagda aron maaprubahan ang mga deklarasyon sa buwis ug land evaluations nga gikinahanglan alang sa pagbayad sa buwis ug pagbalhin sa titulo.
“If they were super efficient, the first time we were there in June, we would have already been done with all the documents. We would already have paid BIR. We would already have sold that lot and we wouldn't be this stressed, to be honest. I've never been this stressed,” matod ni Carey.
“Yes! It hinders the selling,” tubag niya dihang gipangutana kon ang mga kalangan paghikay maoy hinungdan nga wala pa nahalin ang iyang yuta.
Si Carey ug iyang bana nipalit sa 1,200 metros kwadrado nga lote sa Barangay Bongdo Gua, Borbon niadtong 2024 sa kantidad nga P3 milyones, alang sa ilang planong negosyo nga pagbuhi sa baboy ug uban pang mga mananap.
Ang magtiayon orihinal nga nakadiskubre sa maong kabtangan sa Facebook Marketplace pinaagi sa real estate agent nga si Jane Castellano. Gipalit nila ang yuta gikan sa magpapatigayon nga si Moises Ranque, kinsa gisaligan ni Carey isip awtorisado nga representante sa orihinal nga tag-iya sa yuta, si Tomas Cuerva.
"Ang problema lang gyud kay ang mga tawo didto kay walay awtoridad sa pagpirma," matod ni Carey sa usa ka interbyu. "Mao nga bisan pa naa ka didto, ug mangayo ka’g mga rekisitos, kon wala tong assessor, wala jud ka’y makuha."
Tungod kay dili maayo ang dagan sa ilang negosyo, matod ni Carey nga nakadesisyon siya ug iyang bana sa pagbaligya sa kabtangan, ug nibutyag nga ang ilang caretaker naggamit og ilegal nga drugas ug nipatay sa ilang mga kanding samtang ang outbreak sa African Swine Fever nihurot sa ilang mga baboy.
"We don't have time to go... cause we live in Busay (Cebu city). It reminded us of how bad things were, so we decided to sell it," matod ni Carey.
Si Carey nagkanayon nga kadaghan na siya nibiyahe og tulo ka mga oras paingon sa Borbon sukad niadtong Hunyo 2026 aron pagseguro sa tax declaration alang sa usa ka gamay nga istruktura sa yuta ug pormal nga assessment sa kantidad niini.
Ang duha ka dokumento gikinahanglan sa Bureau of Internal Revenue sa dili pa maproseso ang pagbayad sa buwis ug mahatag ang Electronic Certificate Authorizing Registration.
Apan matod ni Carey nga nausik lang ang iyang kahago sa pagbiyahe og balikbalik sa Borbon gumikan sa pag-absent sa municipal assessor tungod sa opisyal nga mga training ug mga leave.
"It was like constantly like that. It's always three hours going, three hours back, plus traffic. Mopatay sa time. And we have work," batbat ni Carey.
Gidugang niya nga ang mga kawani nangayo og nagkalainlain nga mga kinahanglanon sa dokumento sa iyang matag biyahe, nga nagpasamot sa iyang kalbaryo.
"Dili pa gyud magklaro unsa’y requirements. It’s like... my problem is the inefficiency and lack of consideration for people," dugang ni Carey.
Gibutyag ni Carey nga nagbayad siya og dugang P170,000 ngadto sa laing tawo, si Geraldine Bacon, aron iproseso ang mga papel sa yuta.
Sa ulahi nadiskobrehan ni Carey nga si Bacon nisuway sa pagbalhin sa kabtangan ubos sa iyang kaugalingong ngalan sa BIR ug nag-isyu og bounced check dihang gisukitsukit. Sa kinatibuk-an, si Carey nakagasto og gibanabana nga P3.25 milyones sa pagpalit sa yuta ug pakyas nga mga pagproseso.
Ang nagpadayon nga mga paglangan sa buhatan sa assessor nakapugong kang Carey sa paghuman sa mga papeles nga kinahanglan aron maseguro ang iyang papanag-iya sa kabtangan.
Tungod sa kapungot, nanawagan si Carey sa lokal nga pamunoan sa Borbon pinaagi sa social media, ug iyang gi-tag si Vice Mayor Noel Dotillos aron makuha ang pagtagad sa mga isyu sa dagan sa trabaho sa munisipyo.
"Mao to I posted that, cause I really think we really need to demand accountability. If you cannot do your job, have somebody else do something. Is this a power trip? You want to feel important?" masuk-anong asoy ni Carey.
Human sa maong post, nitubag si Dotillos kang Carey online. Ang municipal assessor dayon nag-mensahe kang Carey direkta aron mangutana bahin sa iyang gikinahanglan nga mga dokumento.
Matod ni Carey nga ang mga panudlo sa assessor dili gihapon klaro, hinungdan nga siya na lang ang naghikay sa kompleto nga papeles sa iyang kaugalingon sa dili pa mobalik sa munisipyo.
"Unya kana lage, way klaro ang instructions. Ingon ko, 'Sige na lang, ako na.' So, we're going to prepare na lang all the documents... and then bring it there next week," matod ni Carey.
Gidayeg man hinuon ni Carey ang kinaiya sa mga kawani apan iyang gikalagutan pg maayo ang sistema.
Gihangyo ni Carey ang mga lokal nga kagamhanan nga magbutang og alternatibong mga mopirma aron ang mga serbisyo sa publiko magpadayon nga walay hunong.
Ang SunStar Cebu nisuway pagkontak ni Mayor Nico Dotillos ning Domingo, Agosto 16, apan wala pa kini nakatubag hangtod ning pagsuwat. / CDF